Odyseja XIII 17–27

Przed wyprawieniem Odyseusza na okręcie do Itaki Alkinoos składa ofiarę z wołu dla Zeusa i przyrządza ucztę. E.S. Greene zauważa, że sceny zaokrętowania, którym nie towarzyszą ofiary, oznaczają w konwencji epickiej zbliżającą się katastrofę (Greene 1995). Por. ofiary i modlitwy towarzyszące scenom wyjazdu Telemacha z Pylos (Od. 3.418–486) oraz Sparty (Od. 15.92–157).

ἦμος δ’ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος Ἠώς,
νῆάδ’ ἐπεσσεύοντο, φέρον δ’ εὐήνορα χαλκόν.
(20) καὶ τὰ μὲν εὖ κατέθηχ’ ἱερὸν μένος Ἀλκινόοιο,
αὐτὸς ἰὼν διὰ νηός, ὑπὸ ζυγά, μή τιν’ ἑταίρων
βλάπτοι ἐλαυνόντων, ὁπότε σπερχοίατ’ ἐρετμοῖς·
οἱ δ’ εἰς Ἀλκινόοιο κίον καὶ δαῖτ’ ἀλέγυνον.
τοῖσι δὲ βοῦν ἱέρευσ’ ἱερὸν μένος Ἀλκινόοιο
(25) Ζηνὶ κελαινεφέϊ Κρονίδῃ, ὃς πᾶσιν ἀνάσσει.
μῆρα δὲ κήαντες δαίνυντ’ ἐρικυδέα δαῖτα
τερπόμενοι·

Znów poranna zjawiła się różanopalca Jutrzenka,
ruszyli w stronę okrętu, nieśli spiż, co mężów siłą obdarza.
Umieścił starannie te dary mocny duch Alkinoosa,
pod ławami, on sam chodził po okręcie, aby nikomu z załogi
nie przeszkadzały, gdy przyłoży się do wioseł.
Zaczem wszyscy zeszli się do Alkinoosa, gdzie przyrządzono ucztę.
Dla nich wołu złożył w ofierze mocny duch Alkinoosa,
Zeusowi czarnochmuremu, Kronidzie, który wszystkim panuje.
Spaliwszy kości udowe spożyli przesławną ucztę
ciesząc się zabawą:

24–25: τοῖσι δὲ βοῦν ἱέρευσ’… Ζηνὶ – „dla nich wołu złożył w ofierze”; czasownik ἱερεύω z accusatiwem i podwójnym datiwem oznacza „złożyć w ofierze co [βοῦν] dla boga [Ζηνὶ] na czyjąś cześć [τοῖσι]”. Wówczas należałoby przetłumaczyć „na ich cześć wołu zabił w ofierze… dla Kronidy”. Możliwa jest również interpretacja τοῖσι jako „wśród nich, pośrodku nich”. Por. Il. 7.314.

25: Ζηνὶ κελαινεφέϊ Κρονίδῃ – „Zeusowi czarnochmuremu, Kronidzie”; przydomek Zeusa, κελαινεφής („czarnochmury”, forma skrócona od niepoświadczonej *κελαινο-νεφής) wskazuje na funkcję boga burzy, co wydaje się być właściwym adresem modlitw przed wyprawą morską (Bowie 2013: 100). Przydomek pojawia się w analogicznej sytuacji w Od. 9.552, gdzie Zeus odmawia przyjęcia ofiar. Charakterystyczne, że Feakowie nie składają ofiary Posejdonowi, chociaż wydawałoby się, że zważywszy na okoliczności i gniew boga należałoby go zjednać. Na temat przydomka zob. Hoekstra, ed. 1993: 176.

26: μῆρα δὲ κήαντες – „spaliwszy kości udowe”; skrótowe przedstawienie całego procesu rytualnego od uboju po przygotowanie posiłku, wariant używanego w scenie typowej – ofiara krwawa #αὐτὰρ ἐπεὶ κατὰ μῆρε κάη/ (Il. 1.466= Il. 2.427 = Od. 3.461 = Od. 12.364). W sprawie zwrotu καίω + μῆρα, zob. Il. 1.37–38 z komentarzem.

Δαίνυντ’ ἐρικυδέα δαῖτα, spożyli przesławną ucztę: w języku greckim czasownik z dopełnieniem tworzą figurę etymologiczną.

Odyseja XIII 171–187

τοῖσιν δ᾽ Ἀλκίνοος ἀγορήσατο καὶ μετέειπεν·
‘ὢ πόποι, ἦ μάλα δή με παλαίφατα θέσφαθ᾽ ἱκάνει
πατρὸς ἐμοῦ, ὃς ἔφασκε Ποσειδάων᾽ ἀγάσασθαι
ἡμῖν, οὕνεκα πομποὶ ἀπήμονές εἰμεν ἁπάντων.
(175) φῆ ποτε Φαιήκων ἀνδρῶν περικαλλέα νῆα
ἐκ πομπῆς ἀνιοῦσαν ἐν ἠεροειδέϊ πόντῳ
ῥαισέμεναι, μέγα δ᾽ ἧμιν ὄρος πόλει ἀμφικαλύψειν.
ὣς ἀγόρευ᾽ ὁ γέρων· τὰ δὲ δὴ νῦν πάντα τελεῖται.
ἀλλ᾽ ἄγεθ᾽, ὡς ἂν ἐγὼ εἴπω, πειθώμεθα πάντες·
(180) πομπῆς μὲν παύεσθε βροτῶν, ὅτε κέν τις ἵκηται
ἡμέτερον προτὶ ἄστυ· Ποσειδάωνι δὲ ταύρους
δώδεκα κεκριμένους ἱερεύσομεν, αἴ κ᾽ ἐλεήσῃ
μηδ᾽ ἥμιν περίμηκες ὄρος πόλει ἀμφικαλύψῃ’.
ὣς ἔφαθ᾽, οἱ δ᾽ ἔδδεισαν, ἑτοιμάσσαντο δὲ ταύρους.
(185) ὣς οἱ μέν ῥ᾽ εὔχοντο Ποσειδάωνι ἄνακτι
δήμου Φαιήκων ἡγήτορες ἠδὲ μέδοντες,
ἑσταότες περὶ βωμόν.

Odpowiadając im Alkinoos powiedział:
„Ojojoj, dosięga mnie starodawna wróżba
ojca mego, który mówił, że Posejdon gniewał się
na nas, z tego powodu, że jesteśmy niezawodnymi przewoźnikami wszystkich.
Mówił, że kiedyś bóg przepiękny okręt Feaków
powracający z wyprawy na morzu mglistym
rozbije, a zasłoni wielką górą.
Tak mówił starzec: teraz wszystko się spełnia.
Nuże, uczyńmy wszyscy, co mówię.
Zaprzestańcie przewozów śmiertelnych, ktokolwiek przybędzie
do naszego miasta; Posejdonowi zaś byków
dwanaście wybranych złóżmy w ofierze, by się zmiłował
i nie zamykał nam miasta łańcuchem gór”.
Tak mówił, ich zaś ogarnął lęk i przygotowali byki.
W ten sposób pomodlili się do Posejdona, Pana,
przywódcy ludu Feaków i członkowie rady,
stojąc wokół ołtarza.

181–182: Ποσειδάωνι δὲ ταύρους / δώδεκα κεκριμένους ἱερεύσομεν – „Posejdonowi zaś byków / dwanaście wybranych złóżmy w ofierze”; niekastrowane byki, buhaje, ταύροι są w eposie ofiarą typową dla Posejdona (por. Od. 2.5–8). Liczba zwierząt ofiarnych, dwanaście, wskazuje na jej szczególnie uroczysty charakter (por. dwunastu młodzieńców trojańskich zabitych na stosie Patroklosa, Il. 23.175).

186: δήμου Φαιήκων ἡγήτορες ἠδὲ μέδοντες – „przywódcy ludu Feaków i członkowie rady”; ofiarę w imieniu całej wspólnoty politycznej składają członkowie elity nazwanych dwoma rzeczownikami wskazującymi na ich przywódczą funkcję i rolę w rozważnym podejmowaniu decyzji. Na temat rdzenia *med.- zob. Benveniste 1969: 2, 123–132. W sprawie ἡγήτορες, zob. Benveniste 1969: 1, 10.

187: ἑσταότες περὶ βωμόν – „stojąc wokół ołtarza”; ostatnie zdanie dotyczące Feaków pozostawia słuchaczy w niepewności. Nie wiadomo, czy bogate ofiary zwierzęce wystarczyły do przebłagania Posejdona. Narrator kończy w miejscu, w którym zazwyczaj zaczynała się scena typowa – ofiara krwawa.