Pieśń IX zawiera początek narracji Odyseusza o swoich przygodach między opuszczeniem wybrzeży Troi a przybyciem na Scherię. Pierwsza wzmianka o ofierze pojawia się w epizodzie na wyspie Polifema. Po dokonaniu rekonansu, Odyseusz składa ofiarę z barana należącego do uprowadzonego stada cyklopa.

Odyseja IX 543–559

Złożenie ofiary zwierzęcej przez herosa w podróży należy do toposu epickiego. Wcześniej widzieliśmy wzmianki o ofiarach składanych w czasie wędrówki Menelaosa.

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ τὴν νῆσον ἀφικόμεθ᾽, ἔνθα περ ἄλλαι
νῆες ἐΰσσελμοι μένον ἁθρόαι, ἀμφὶ δ᾽ ἑταῖροι
(545) εἵατ᾽ ὀδυρόμενοι, ἡμέας ποτιδέγμενοι αἰεί,
νῆα μὲν ἔνθ᾽ ἐλθόντες ἐκέλσαμεν ἐν ψαμάθοισιν,
[ἐκ δὲ καὶ αὐτοὶ βῆμεν ἐπὶ ῥηγμῖνι θαλάσσης.]
μῆλα δὲ Κύκλωπος γλαφυρῆς ἐκ νηὸς ἑλόντες
δασσάμεθ᾽, ὡς μή τίς μοι ἀτεμβόμενος κίοι ἴσης.
(550) ἀρνειὸν δ᾽ ἐμοὶ οἴῳ ἐϋκνήμιδες ἑταῖροι
μήλων δαιομένων δόσαν ἔξοχα· τὸν δ᾽ ἐπὶ θινὶ
Ζηνὶ κελαινεφέϊ Κρονίδῃ, ὃς πᾶσιν ἀνάσσει,
ῥέξας μηρί᾽ ἔκαιον· ὁ δ᾽ οὐκ ἐμπάζετο ἱρῶν,
ἀλλ᾽ ὅ γε μερμήριζεν, ὅπως ἀπολοίατο πᾶσαι
(555) νῆες ἐΰσσελμοι καὶ ἐμοὶ ἐρίηρες ἑταῖροι.
ὣς τότε μὲν πρόπαν ἦμαρ ἐς ἠέλιον καταδύντα
ἥμεθα δαινύμενοι κρέα τ᾽ ἄσπετα καὶ μέθυ ἡδύ·
ἦμος δ᾽ ἠέλιος κατέδυ καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθε,
δὴ τότε κοιμήθημεν ἐπὶ ῥηγμῖνι θαλάσσης.

Gdyśmy przybili do wyspy, gdzie inne
okręty dobrze pokryte zostały, wkoło towarzysze
(545) siedzili płacząc, ciągle nas wyczekując,
gdy tam dobił nasz okręt, wciągnęliśmy go na plażę
sami zaś zeszliśmy na brzeg morza,
wyprowadziwszy stado Kyklopa z wydrążonego okrętu,
rozdzieliliśmy je, aby nikt nie odszedł pozbawiony równej doli.
(550) Barana, mnie jednemu, towarzysze o pięknych nagolennicach
dzieląc stado dali osobno: jego na plaży
Zeusowi Kronidzie, czarnochmuremu, co wszystkim włada,
zabiwszy w ofierze paliłem udźce. On zaś nie przyjął ofiar:
lecz rozważał, jakby zniszczyć wszystkie
okręty dobrze zbudowane i moich wiernych towarzyszy.

548–549: Barany należące do stada Kyklopa zostały użyte do ucieczki z jaskini Polifema, gdy Odyseusz i jego ocalali towarzysze przywiązali się pod brzuchami zwierząt (424 i nast.). Po dotarciu do okrętów Odyseusz nakazał załadować barany na pokład (469–470). Teraz całe stado zostało wyładowane na ląd i podzielone.

δασσάμεθ᾽ – „podzieliliśmy”; podział stad zwierząt jako łupów wojennych jest stałą praktykom świata herosów, co zapewne nie było obce również doświadczaniu słuchaczy eposu w epoce archaicznej.

550: ἀρνειὸν – „barana”; należące do terminologii hodowli zwierząt słowo ἀρνειός w poezji epickiej jest ogólną nazwą barana, czyli samca owcy, por. ἄρσενες οἴες (Od. 9.425); ἀρνειὸν... οἴν θῆλύν τε (Od. 10.572). W przeciwieństwie do rzeczownika κριός, który oznacza „tryka”, czyli barana – przewodnika stada / reproduktora, słowo ἀρνειός oznacza raczej ogólnie „samca”. Jednak późniejsze źródła zdają się wiązać rzeczownik ἀρνειός z określonym wiekiem zwierzęcia. Hesychios wyjaśnia ἀρνειός jako ὁ τριετὴς κριός – „trzyletni tryk”. Poeta używa słowa ἀρνειός jako synonimu κριός: 432, 444, 463 (ἀρνειός) wobec 447 i 461(κριός). Nie można zatem wykluczyć, że Odyseusz otrzymuje, a następnie składa w ofierze ulubionego tryka Polifema, niekastrowanego barana, przewodnika stada, pod którego brzuchem uciekł z jaskini Kiklopa. Złożenie w ofierze zwierzęcia, które odegrało rolę wybawiciela z opresji, jest stałym motywem mitycznym, por. baran o złotym runie w micie o Fryksosie i Helle.

553: ῥέξας μηρί᾽ ἔκαιον· – „zabiwszy w ofierze, paliłem kości udowe”; czasownik ῥέζειν / ἔρδω w formie participium aoristi oznacza tutaj akt poprzedzający spalenie kości udowych, zatem w sensie ścisłym nie można go przetłumaczyć jako „złożyć w ofierze”, „ofiarować”. Przedmiotem działania rytualnego jest baran, a jego fizyczną realizacją – ubój. Czasownik ῥέζειν, który sam wystarczyłby do opisania ofiary zwierzęcej, jest uzupełniony zwrotem μηρία καίειν – „palić kości udowe”, a zatem przywołaniem czynności, która stanowiła najistotniejszą z punktu widzenie komunikacji z bogami, część rytuału. Odyseusz wspomina ryt palenia kości, aby podkreślić, że ze swej strony nie zaniedbał niczego w prawidłowym przebiegu obrzędu.

ὁ δ᾽ οὐκ ἐμπάζετο ἱρῶν – „on zaś nie przyjął ofiar”; Odyseusz mówi z perspektywy czasu, który upłynął, wie, że Zeus ostatecznie nie dał bezpiecznej podróży. Dlaczego wszakże twierdzi, że odmowa przyjęcia ofiary wiązała się z obmyślaniem przez boga zguby dla drużyny Odyseusza? Jest kilka możliwych odpowiedzi na to pytanie (de Jong 2001: 249). Po pierwsze, Odyseusz nie jest narratorem głównym, któremu można by przypisać, za sprawą daru Muz, wszechwiedzę. Opowiada ze swojego doświadczenia i sądzi po przebiegu późniejszych wydarzeń, że Zeus przygotowywał zgubę dla jego towarzyszy. Innym rozwiązaniem zagadki prowadzi do podważenia zasadności przekonania herosa, że oślepienie Polifema było zgodne z wolą Zeusa. Trzecie rozwiązanie zakłada inne reguły postępowania bogów w świecie pozaludzkim. Czwartym sposobem rozwiązania tego paradoksu jest uznanie, że ludzka wiara w sprawiedliwość bogów nie odpowiada realnym zasadom ich postępowania, które często jest warunkowane emocjami i przeszłymi decyzjami. W tym wypadku postępowanie Zeusa jest uzależnione od jego braterskich związków z Posejdonem (por. Od. 1.63–79). Z perspektywy Zeusa samo oślepienie Polifema nie jest zbrodnią, ale wywołało gniew Posejdona, który Pan bogów i ludzi musi uwzględnić. Por. Winterbottom 1989: 33–41; Segal 1992: 483–518.

554: ἀλλ᾽ ὅ γε μερμήριζεν – „lecz rozważał”; czasownik odimienny μερμερίζειν (od przymiotnika μέρμερος – „nieszczęsny”, „zgubny”, „straszny”) występuje wyłącznie w eposie homerowym oraz w późniejszych literackich parodiach stylu epickiego. Tutaj w połączeniu z ὅπως + Verb.conj. oznacza „zastanawiać się”, „wahać się, w jaki sposób można by zrobić coś strasznego”.