Iliada XVIII 333–337

Lament Achillesa nad zabitym Patroklosem kończy się ślubowaniem zapowiadającym rytuały pogrzebowe. Achilles obiecuje zabicie przy stosie pogrzebowym dwunastu dzieci trojańskich, ale nie chodzi tu o ofiarę w ścisłym tego słowa znaczeniu. Brakuje odniesienia do istot nadprzyrodzonych, do których ofiara mogłaby być skierowana.

νῦν δ’ ἐπεὶ οὖν Πάτροκλε σεῦ ὕστερος εἶμ’ ὑπὸ γαῖαν,
οὔ σε πρὶν κτεριῶ πρίν γ’ Ἕκτορος ἐνθάδ’ ἐνεῖκαι
(335) τεύχεα καὶ κεφαλὴν μεγαθύμου σοῖο φονῆος·
δώδεκα δὲ προπάροιθε πυρῆς ἀποδειροτομήσω
Τρώων ἀγλαὰ τέκνα σέθεν κταμένοιο χολωθείς.

Teraz, Patroklosie, gdy mam zejść w ślad za tobą pod ziemię,
ciebie nie złożę w niej, dopóki Hektora tam nie złożę
(335) zbroi i głowy, twojego zabójcy o duszy wyniosłej.
Jeszcze przy stosie płonącym zarżnę dwunastu
wspaniałych dzieci Trojan, za twoją śmierć rozgniewany.

334–335: Ucięcie głowy jest najpewniej zwyczajowym znakiem zemsty, zob. Il. 18.176 oraz Il. 17.38–40, jednak ta zapowiedź nie zostanie spełniona, gdyż kłóciłaby się ona z koniecznością zwrotu nienaruszonego ciała Hektora ojcu. W Il. 23.21 zemsta zostanie zrealizowana pod postacią wleczenia zwłok Hektora za rydwanem i pozostawienie psom.

336–337: Wersy te zostaną powtórzone w narracji głównej w Il. 23.22–23.

ἀποδειροτομήσω – „zarżnę”; czasownik ἀποδειροτομέω wyraża brutalność czynności. Etymologicznie jest czasownikiem złożonym z rzeczownika δειρή – „szyja” i czasownika τάμνω – „ciąć, przecinać”, chodzi zatem o całkowite lub niemal całkowicie przecięcie gardła (na temat τάμνω w kontekstach ofiarniczych, zob. Casabona 1966: 211 i nast.). W Odysei odnosi się do czynności zarżnięcia owcy podczas rytuału nekromantycznego, gdy celem rytuału jest wytoczenie jak największej ilości krwi (Od. 11.35 z komentarzem, por. ἀπὸ στομάχους ἀρνῶν τάμε w Il. 3.292 o owcach zabitych jako poręka przysięgi). Bez przedrostka ἀπο- pojawia się 3 x Il. (Il. 21.89; Il. 21.555) i 1 x Od. (22.349). Chociaż czasownik bywa używany również do opisu zgładzenia pokonanego i wziętego do niewoli wojownika na polu bitwy, w tym miejscu zabicie chłopców ma dokonać się w kontekście rytualnym – przy stosie pogrzebowym Patroklosa. Zob. Bonnechere 1994: 285, przyp. 16.

χολωθείς – „rozgniewany”; gniew Achillesa jest teraz skierowany na Hektora. W tekście heros zabija dzieci powodowany gniewem, a nie wymaganiami rytuału. Nie można jednak wykluczyć, że chodzi o jakąś formę ofiary z człowieka.

Iliada XVIII 558–560

W ekfrazie tarczy Achillesa – polis w czasie pokoju – pojawia się wzmianka o wieczerzy przygotowywanej przez heroldów dla żniwiarzy. Trudno z całą pewnością powiedzieć, czy chodzi o ofiarę krwawą, jednak czasownik ἱερεύω zdaje się na to wskazywać.

κήρυκες δ᾽ ἀπάνευθεν ὑπὸ δρυῒ δαῖτα πένοντο,
βοῦν δ᾽ ἱερεύσαντες μέγαν ἄμφεπον· αἳ δὲ γυναῖκες
δεῖπνον ἐρίθοισιν λεύκ᾽ ἄλφιτα πολλὰ πάλυνον.

obok zaś kerykes pod dębem wieczerzę przygotowywali,
zabiwszy wołu wielkiego sprawiali. Kobiety natomiast
posypywały obficie białą mąką posiłek dla robotników.

559: βοῦν δ᾽ ἱερεύσαντες μέγαν ἄμφεπον – „zabiwszy wołu wielkiego sprawiali”; w scenie brak wyraźnego wskazania, że chodzi o ofiarę (zwłaszcza brakuje imienia boga, dla którego wół jest poświęcony). Wydaje się, że heroldzi przygotowują po prostu posiłek dla żniwiarzy. Nie można jednak wykluczyć, że dokonano uboju rytualnego z zachowaniem podziału na część przeznaczoną dla ludzi i część przeznaczoną dla bogów. Casabona 1966: 23.