<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/latest/tei-epidoc.rng" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="it">Electra (Ἠλέκτρα, Elettra)</title>
                <title xml:lang="en">Electra (Ἠλέκτρα, Electra)</title>
                <title xml:lang="pl">Electra (Ἠλέκτρα, Elektra)</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher><ref target="https://site.unibo.it/lares/">LARES Project</ref></publisher>
                <date when="2021"/>
                <idno type="filename">trag_13_electra</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International</licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p><title>Electra (Ἠλέκτρα, Elektra)</title>, in Krzysztof Bielawski, <title>Ofiara krwawa w Grecji starożytnej w świetle danych filologicznych. 
                    Tragedia attycka</title>, Warszawa 2017, pp. 177-186</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <revisionDesc>
            <listChange>
                <change when="2022-02-10" who="Gaia Fanelli">encoded document in XML</change>
                <change when="2017" who="Krzysztof Bielawski">created document contents</change>
            </listChange>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <!--<div type="edition" xml:lang="it">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>
            
            <div type="edition" xml:lang="en">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>-->
            
            <div type="edition"> <!-- xml:lang="pl" -->
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>Datacja powstania i wystawienia <title>Elektry</title> jest bardzo trudna z powodu
                        braku jakichkolwiek źródeł zewnętrznych. Liczne próby podejmowane
                        na podstawie analizy samego tekstu sztuki doprowadziły do powstania
                        wielu hipotez, obejmujących okres od ok. 430 do ok. 410 roku
                        (zob. Finglass 2007: 1–4 z przedstawieniem głównych głosów w dyskusji).
                        Najpowszechniej przyjmuje się datę 418 (Webster 1970: 2 i 143;
                        Kells 1973: 2; ale March 2001: 22 – rok 413).</p>
                    <p>Bardzo bogate jest w tej tragedii słownictwo ofiarne związane
                        z obrzędami funeralnymi i ofiarami płynnymi dla zmarłych (w. 53:
                        <w>λοιβαῖσι</w>; 84: <w>χέοντες</w> <w>λουτρά</w>; 270: <w>σπένδοντα</w> <w>λοιβάς</w>; 326: <w>ἐντάφια</w>,
                        931: <w>κτερίσματα</w> etc.) jednak niezwykle rzadko, jeśli w ogóle, obejmuje
                        ono jakikolwiek aspekt ofiary krwawej lub nań wskazuje. Nawet
                        pojęcia szerokie, jak <w>κτερίσματα</w> (= <w>κτέρεα</w>), <w>ἐντάφια</w> czy <w>λουτρά</w>,
                        <w>δωρέομαι</w>, które obejmują rozległy zakres obrzędów, nie wykazują
                        w kontekstach w Elektrze związków z ofiarą zwierzęcą.</p>
                    <p>Podstawą poniższego komentarza jest edycja Finglassa (2011),
                        w analizowanych fragmentach nieróżniąca się zresztą od kanonicznej
                        edycji Lloyda-Jonesa (1999).</p>
                </div>
                <div type="textpart" n="Electra_36-37">
                    <head>Electra 36-37</head>
                    <p>Orestes w swej pierwszej mowie przytacza słowa wyroczni Apollona,
                        której zapytał o to, w jaki sposób ma wymierzyć sprawiedliwość
                        mordercom ojca. Wcześniej, w wersach 11 i 14, wychowawca Orestesa
                        określa zabójstwo Agamemnona słowem φόνος, a w wersie 34 Orestes
                        nazywa jego zabójców: <w>φονέυσαντες</w>. Jest to dotąd po prostu mord,
                        a Klitajmestra i Ajgistos to zwyczajni mordercy. Natomiast w cytowanej
                        przez Orestesa wyroczni na określenie planowanej zbrodni na
                        mordercach pojawia się słowo <w>σφαγή</w>. Apollon nazywa ją „słuszną”,
                        „zgodną z prawem” (ἐνδίκους <w>σφαγάς</w>). Ma zostać dokonana skrycie
                        (<w>κλέψαι</w>) i własnymi rękami (<w>δόλοισι</w> <w>χειρός</w>).</p>
                    <quote><lb/>ἄσκευον αὐτὸν ἀσπίδων τε καὶ στρατοῦ
                        <lb/>δόλοισι κλέψαι χειρὸς ἐνδίκους σφαγάς.</quote>
                    <quote><lb/>Nieuzbrojony w tarcze i wojska, sam
                        <lb/>Podstępem własnych rąk skrycie [dokonaj] słusznych mordów
                        [słusznych ofiar?].</quote>
                    <p>37: <w>ἐνδίκους</w> <w>σφαγάς</w> – „słusznych mordów”. Żaden z komentarzy
                        nie odnotowuje i nie komentuje słowa σφαγάς, jedynie March (2001:
                        138) zwraca uwagę na pluralis, sugerując, że „usprawiedliwione mordy”
                        będą dwa: Klitajmestry i Ajgistosa. Jednak biorąc pod uwagę fakt,
                        że są to słowa Apollona, należy chyba uwzględnić nieprzypadkowe
                        użycie tutaj rzeczownika σφαγή w znaczeniu krwawego rytualnego
                        mordu odwetowego o charakterze ofiarnym, oczyszczającym. Są to
                        i mordy, i ofiary równocześnie.</p>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_69-70">
                    <head>Electra 69-70</head>
                    <p>Słowa w retorycznym zwrocie skierowanym do ojcowskiego
                        domu. Orestes nazywa siebie „tym, który dokonuje oczyszczenia
                        domu” (<w>καθαρτής</w>), wykonawcą sprawiedliwości i posłańcem bogów.
                        Chociaż temat ten nie jest tutaj szerzej rozwinięty, kontekst wyraźnie
                        wskazuje, że Orestes ma na myśli krwawą ofiarę oczyszczającą. Na temat
                        ofiary oczyszczającej – <w>καθαρμός</w> – zobacz wyczerpujące komentarze
                        do A. <title>Eu</title>. 283.</p>
                    <quote><lb/>ὦ πατρῷον δῶμα· σοῦ γὰρ ἔρχομαι
                        <lb n="70"/>δίκῃ καθαρτὴς πρὸς θεῶν ὡρμημένος·</quote>
                    <quote><lb/>O, domu rodzinny, bo przybywam,
                        <lb n="70"/>Żeby cię sprawiedliwie oczyścić, zachęcony przez bogów.</quote>
                    <p>70: <w>καθαρτής</w> – „ten, kto dokonuje oczyszczeń” – określenie ważne
                        dla zrozumienia roli, jaką w dramacie Orestes odgrywa we własnych
                        oczach (Kamerbeek 1974: 28). Rzeczownik ten nie występuje nigdzie
                        indziej u tragików, jeszcze tylko raz u Sofoklesa, fr. 34.1: στρατοῦ
                        <w>καθαρτὴς</w> κἀπομαγμάτων ἴδρις („ten, kto oczyszcza wojsko i zna
                        się na oczyszczeniach”). Raz jeden pojawia się u Ar. w V. 1043. Najczęściej
                        występuje w pismach Hipokratejskich w czysto medycznym
                        znaczeniu, jeden raz tylko w De morbo sacro 1.23: ci, którzy dokonują
                        oczyszczeń, wymienieni są w jednym zdaniu obok magów, wędrownych
                        kapłanów i pyszałków (μάγοι τε καὶ <w>καθάρται</w> καὶ ἀγύρται καὶ
                        ἀλαζόνες).</p>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_278-281">
                    <head>Electra 278-281</head>
                    <p>Elektra w obszernej przemowie (w. 254–309) żali się chórowi na
                        swój los i pomstuje na Klitajmestrę, która nie tylko nie stara się ukryć
                        swojej zbrodni, ale nawet ją uroczyście celebruje, składając w jej
                        rocznice dziękczynne ofiary. Na uwagę zasługuje tutaj zestawione
                        z obrzędem ofiarnym „wystawianie chórów” (w. 280: <w>χοροὺς</w> <w>ἵστησι</w>)
                        wykonujących hymny modlitewne podczas ofiary jako stały element
                        uroczystego rytuału (Zwolski 1978: 15–16).</p>
                        <p>Elektra konsekwentnie opisuje śmierć swojego ojca, jak i czyn jej
                            sprawców, w kategoriach zwykłego mordu i zwykłej śmierci (<w>θάνατος</w>,
                            <w>ἀποθνήσκω</w>, <w>κτείνω</w>, <w>κατακτείνω</w>, <w>φονεύω</w> – np. w. 102, 205, 263, 279,
                            358, 444, 816 etc., tak samo Klitajmestra: w. 526), bez odwoływania się do
                            terminologii ofiarniczej.</p>
                        <quote><lb/>εὑροῦσ᾽ ἐκείνην ἡμέραν ἐν ᾗ τότε
                            <lb/>πατέρα τὸν ἀμὸν ἐκ δόλου κατέκτανεν,
                            <lb n="280"/>ταύτῃ χοροὺς ἵστησι καὶ μηλοσφαγεῖ
                            <lb/>θεοῖσιν ἔμμην᾽ ἱερὰ τοῖς σωτηρίοις.</quote>
                        <quote><lb/>Wyznaczając ten dzień, w którym kiedyś
                            <lb/>Ojca naszego podstępnie zabiła,
                            <lb n="280"/>I w nim chóry wystawia, i składa owce w ofierze
                            <lb/>Jako miesięczne święte dary dla bogów wybawicieli.</quote>
                        <p>280: <w>μηλοσφαγεῖ</w> – „składa owce w ofierze”, „zabija owce na ofiarę”
                            (zob. komentarz Bednarka 2017: 193, do Ar. <title>Lys</title>. 189).
                            <w>θεοῖσιν</w> […] <w>ἱερὰ</w> τοῖς <w>σωτηρίοις</w> (w. 281) – „jako […] święte dary
                            dla bogów wybawicieli”. Bogowie wybawiciele (Zeus i Apollon) to
                            związani głównie z bezpieczeństwem domu i jego mieszkańców
                            (Kells 1973, 99). W wersie 637 Klitajmestra świętuje rocznicę śmierci
                            Agamemnona przy ołtarzach tych samych bogów. Ofiary wspomniane
                            przez Elektrę (<w>ἱερά</w>) były typowymi ofiarami typu thysia, po których
                            następowała uczta ofiarna (<w>δαίς</w>) – są one nazwane przez nią nieco niżej
                            (w. 284) „strasznymi” (<w>δυσταλαῖναι</w>).</p>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_405-406">
                    <head>Electra 405-406</head>
                    <p>Chrysotemis w rozmowie z Elektrą – siostra przekonuje Elektrę, by
                        była uległa i szanowała nowych władców niezależnie od popełnionych
                        przez nich czynów, Elektra zaś pyta, dokąd siostra niesie <w>ἔμπυρα</w> – czyli
                        ofiary przeznaczone na spalenie. Chrysotemis odpowiada, że idzie na
                        grób ojca z ofiarami płynnymi (<w>χοάς</w>, tak samo w. 440: χοάς). Nieco dalej
                        (w. 434) również Elektra wyjaśnia, że są to jedynie <w>κτερίσματα</w> i <w>λουτρά</w>
                        lub po prostu dary składane na grobie (w. 438: <w>κειμήλια</w>). Termin <w>ἔμπυρα</w>
                        pojawia się w związku z ofiarą krwawą i dlatego należy go tutaj odnotować,
                        zwłaszcza że jego znaczenie w połączeniu z choai zastanawia.</p>
                    <quote><lb/><emph>ΗΛΕΚΤΡΑ</emph>:
                        <lb n="405"/>Ποῖ δ' ἐμπορεύῃ; τῷ φέρεις τάδ' ἔμπυρα;
                        <lb/><emph>ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ</emph>:
                        <lb/>Μήτηρ με πέμπει πατρὶ τυμβεῦσαι χοάς.</quote>
                    <quote><lb/><emph>ELEKTRA</emph>:
                        <lb n="405"/>Dokąd idziesz? Dokąd niesiesz ofiary do spalenia?
                        <lb/><emph>CHRYSOTEMIS</emph>:
                        <lb/>Matka mnie posyła, żebym wylała ofiary na grobie.</quote>
                    <p>405: <w>ἔμπυρα</w> – „ofiary do spalenia”. Znaczenie tego słowa w tym
                        kontekście budzi wątpliwości i pytania w zestawieniu z choai z kolejnego
                        wersu. Choai nie były ofiarami spalanymi w ogniu, jedynie wylewanymi
                        na grobie. Elektra pyta o ofiary spalane, a w odpowiedzi słyszy jedynie
                        o ofiarach płynnych, co wprawiało część komentatorów w konfuzję
                        (Kells 1973: 111). Zdaniem innych Chrysotemis mogła nieść na grób
                        zarówno jakieś ofiary do spalenia, jak i choai, co jest chyba najtrafniejszym
                        wyjaśnieniem (Kamerbeek 1974: 65; Finglass 2007: 212). Finglass
                        (2007: 212) przytacza źródła na rzecz komplementarnego połączenia
                        w kulcie zmarłych obydwu tych typów ofiar (Lucian <title>VH</title> 1.26.22; E. <title>IA</title>
                        59–60, Suda i Hesychios s.v. <w>ἐναγίζειν</w>). Empyra mogą również oznaczać
                        naczynie służące do przenoszenia i utrzymywania żarzącego się drewna,
                        części ofiary do spalenia lub nawet pokarmu (Sokolowski 1979: 66).
                        Na liście różnych utensyliów ze świątyni Asklepiosa w Atenach (<title>IG</title> II2
                        1534.94) znajduje się empyron z brązu przyczepiony do trójnogu. Niektórzy
                        komentatorzy starali się dopatrzeć w analizowanym passusie tego
                        właśnie znaczenia (March 2001: 166 contra Finglass 2007: 212), co jednak
                        nie rozwiązuje w żaden sposób problemu (o ile zgodzić się, że taki jest)
                        sprzeczności między choai a empyra, ponieważ nadal nie wiadomo, po co
                        Chrysotemis niesie cokolwiek związanego z ogniem.</p>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_530-532">
                    <head>Electra 530-532</head>
                    <p>Pierwsza mowa Klitajmestry do Elektry, w której usiłuje ona uzasadnić
                        i usprawiedliwić swój mord na Agamemnonie, przywołując
                        ofiarę z Ifigenii złożoną wcześniej przez króla. Jednak Klitajmestra
                        wprost nazywa śmierć córki „ofiarą dla bogów” (<w>θῦσαι</w> <w>θεοῖσιν</w>).</p>
                    <quote><lb n="530"/>ἐπεὶ πατὴρ οὗτος σὸς ὃν θρηνεῖς ἀεὶ
                        <lb/>τὴν σὴν ὅμαιμον μοῦνος ῾Ελλήνων ἔτλη
                        <lb/>θῦσαι θεοῖσιν.</quote>
                    <quote><lb n="530"/>Ponieważ ten ojciec twój, którego ciągle opłakujesz,
                        <lb/>Jedyny spośród Greków odważył się twoją siostrę
                        <lb/>Bogom złożyć w ofierze.</quote>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_534-538">
                    <head>Electra 534-538</head>
                        <p>Ciąg dalszy tej samej mowy, w której Klitajmestra domaga się od
                            Elektry wyjaśnienia ofiary z Ifigenii. Śmierć Ifigenii królowa nazywa
                            równocześnie złożeniem ofiary (<w>ἔθυσεν</w>) i zwykłym mordem (<w>κτανεῖν</w>
                            – w. 536 i <w>κτανών</w> – w. 537), który domagał się odpłaty. W następnych
                            wersach pyta, dlaczego Menelaos nie zabił zamiast Ifigenii jednego
                            z własnych dzieci, używając czasownika <w>θνῄσκειν</w> (w. 540).</p>
                        <quote><lb/>δίδαξον δή με τοῦ χάριν τίνων
                            <lb n="535"/>ἔθυσεν αὐτήν. Πότερον Ἀργείων ἐρεῖς;
                            <lb/>ἀλλ᾽ οὐ μετῆν αὐτοῖσι τήν γ᾽ ἐμὴν κτανεῖν,
                            <lb/>ἀλλ᾽ ἀντ᾽ ἀδελφοῦ δῆτα Μενέλεω κτανὼν
                            <lb/>τἄμ᾽ οὐκ ἔμελλεν τῶνδέ μοι δώσειν δίκην;</quote>
                        <quote><lb/>Wyjaśnij mi, z jakich powodów
                            <lb n="535"/>Złożył ją w ofierze? Czy powiesz, że dla Argiwów?
                            <lb/>Ale czyż nie żądali śmierci mojej córki?
                            <lb/>Czyż dla brata Menelaosa ją zabijając,
                            <lb/>Mógł nie odebrać za to ode mnie kary?</quote>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_568-569">
                    <head>Electra 568-569</head>
                    <p>Passus z mowy Elektry wyjaśniający przyczyny gniewu Artemidy
                        na Agamemnona przed wypłynięciem statków greckich na Troję (na
                        ten temat zob. komentarz do A. <title>Ag</title>. 151 oraz Whallon 1961). Uraza
                        bogini wzięła się z jakichś chełpliwych słów rzuconych przez króla po
                        polowaniu na jelenia. Fragment ten wymaga tutaj odnotowania, ponieważ
                        zabicie dzikiego zwierzęcia na polowaniu jest tu opisane rzeczownikiem
                        σφαγή, należącym – w poezji tragicznej (Casabona 1966:
                        174–188; Rudhardt 1992: 275) – do języka technicznego ofiary, choć
                        z pewnością tutaj oznacza po prostu „zabił” (Kamerbeek 1974: 85).</p>
                    <quote><lb/>ἐξεκίνησεν ποδοῖν
                        <lb/>στικτὸν κεράστην ἔλαφον, οὗ κατὰ σφαγὰς
                        <lb/>ἐκκομπάσας ἔπος τι τυγχάνει βαλών.</quote>
                    <quote><lb/>Odgłosem kroków spłoszył
                        <lb/>Centkowanego i rogatego jelenia, a po zabiciu go
                        <lb/>Chełpił się i przypadkiem rzucił jakieś słowo.</quote>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_570-573">
                    <head>Electra 570-573</head>
                    <p>Ciąg dalszy mowy Elektry – Artemida domaga się złożenia w ofierze
                        (ὡς πατὴρ <w>ἐκθύσειε</w>) Ifigenii zamiast dzikiego zwierzęcia.</p>
                    <quote><lb n="570"/>Κἀκ τοῦδε μηνίσασα Λητῴα κόρη
                        <lb/>κατεῖχ’ Ἀχαιούς, ὡς πατὴρ ἀντίσταθμον
                        <lb/>τοῦ θηρὸς ἐκθύσειε τὴν αὑτοῦ κόρην.
                        <lb/>Ὧδ’ ἦν τὰ κείνης θύματ[α].</quote>
                    <quote><lb n="570"/>I z tego powodu zagniewana Latojska córka
                        <lb/>Trzymała Achajów, żeby ojciec zamiast zwierzęcia
                        <lb/>Własną córkę złożył w ofierze.
                        <lb/>Stąd ta jej ofiara.</quote>
                    <p>572: <w>ἐκθύσειε</w> – „złożył w ofierze”. Kells uważa ἐκθύσειε za równoznaczne
                        z <w>θύσειε</w> (1973: 127). Jednak nie jest to zupełnie oczywiste.
                        Ἐκθύω poza tym passusem występuje jeszcze tylko w Eurypidesowych
                        <title>Orestesie</title>, wers 191 i <title>Cyklopie</title>, wers 371 oraz trzykrotnie na inskrypcjach
                        z Kos z III w. p.n.e. (Paton, Hicks 1891: nr 44.2; 382.10; 384.3). W tych
                        miejscach rzeczywiście trudno wyśledzić różnice semantyczne między
                        nim a <w>θύω</w>, chociaż trzeba odnotować, że Willink (1986: 191–193) w swoim
                        komentarzu do <title>Orestesa</title>, wers 191 sugeruje wprost, że <w>ἐκθύω</w> oznacza
                        tam to samo co <w>σφάζω</w>, z kolei West (1987) – że słowo to sugeruje
                        „physical slaughter”; obydwa te stanowiska trudno uznać za słuszne;
                        Gibert (2003: 167) nazywa je taktownie „too casual”. Różnic doszukiwano
                        się albo w emfazie, wzmocnieniu znaczenia czasownika podstawowego
                        (tak Jebb w swojej edycji Sofoklesa i Finglass 2007: 270), albo –
                        wprost przeciwnie – w jego osłabieniu (tak Casabona 1966: 96–97: „dans
                        <w>ἐκθύω</w>, l’idée de sacrifice n’est pas absente, mais passe au second plan”).
                        Jednak czasownik złożony <w>ἐκθύω</w> może mieć inne znaczenie niż <w>θύω</w>,
                        jeśli występuje w stronie zwrotnej (Gibert 2003: 167–172; za nim Finglass
                        2007: 270) i oznacza wówczas „przebłagać za pomocą ofiary”. W komentowanym
                        passusie jednak, w stronie czynnej, wydaje się, że jest to
                        synonim dla <w>θύω</w>. Finglass (2007: 270) upiera się, że prefiks przyimkowy
                        „wzmacnia” znaczenie czasownika (cokolwiek to znaczy).</p>
                    <p>573: <w>θύματ[α] </w>– „ofiara”, w tym miejscu: „akt składania ofiary”.
                        Kells (1973: 127) twierdzi, że to jest to samo co <w>θυσία</w> i można się
                        z tym zgodzić, ponieważ najczęściej <w>θῦμα</w> oznacza to, co jest składane
                        w ofierze: zwierzę, części zwierzęcia przeznaczone na spalenie
                        lub – jak poniżej w wersie 634 – owoce. Tak tłumaczy to Suda (s.v.
                        βωμολόχος): τὰ ἐν τοῖς βωμοῖς ἐπιτιθέμενα <w>θύματα</w>. W tym miejscu
                        jest t o jednak ofiara w najszerszym znaczeniu tego słowa: cały
                        akt składania ofiary.</p>
                    </div>
                    
                    <div type="textpart" n="Electra_575-576">
                        <head>Electra 575-576</head>
                        <p>Ciąg dalszy mowy Elektry na temat ofiary Ifigenii. W tekście
                            zajmującym zaledwie dziesięć wersów Elektra trzykrotnie nazywa
                            śmierć swej siostry ofiarą. W przeciwieństwie do Klitajmestry, która
                            chętniej mówi o „śmierci” córki. Przechodząc następnie do zabójstwa
                            Agamemnona przez Klitajmestrę, Elektra nie mówi już o ofierze, ale
                            o zabójstwie (w. 579: τούτου <w>θανεῖν</w> / χρῆν αὐτὸν οὕνεκ᾽ ἐκ <w>σέθεν</w>).
                            Tak samo zresztą jak dalej o prawie odpłacania śmiercią za śmierć
                            (w. 582–583: εἰ γὰρ <w>κτενοῦμεν</w> ἄλλον ἀν᾽ ἄλλου, σύ τοι / πρώτη
                            <w>θάνοις</w> ἄν, εἰ δίκης γε τυγχάνοις), którego sama Klitajmestra zostanie
                            pierwszą sprawiedliwą ofiarą.</p>
                        <quote><lb n="575"/>Ἀνθ᾽ ὧν, βιασθεὶς πολλὰ κἀντιβάς, μόλις
                            <lb/>ἔθυσεν αὐτήν, οὐχὶ Μενέλεω χάριν.</quote>
                        <quote><lb n="575"/>W końcu dla nich, przymuszony, choć bardzo się wzbraniał,
                            <lb/>Złożył ją w ofierze, nie dla Menelaosa.</quote>
                    </div>

                    <div type="textpart" n="Electra_630-636">
                        <head>Electra 630-636</head>
                        <p>Zakończenie długiej kłótni i wymiany argumentów między Elektrą
                            i Klitajmestrą, która zamierza modlić się i składać ofiary (<w>θῦσαί</w>) i dlatego
                            prosi córkę o „zbożne milczenie” (<w>εὐφημία</w>). Kontekst wyraźnie
                            wskazuje, że Klitajmestra składa Apollonowi ofiary (<w>θύματα</w>) z różnych
                            owoców (<w>πάγκαρπ</w>[α]), a nie krwawe. <w>Θύω</w> oznacza składanie każdej
                            ofiary, nie tylko krwawej. Należy jednak to zastosowanie odnotować.</p>
                        <quote><lb/><emph>ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ</emph>:
                            <lb n="630"/>Οὔκουν ἐάσεις οὐδ᾽ ὑπ᾽ εὐφήμου βοῆς
                            <lb/>θῦσαί μ᾽, ἐπειδὴ σοί γ᾽ ἐφῆκα πᾶν λέγειν;
                            <lb/><emph>ΗΛΕΚΤΡΑ</emph>:
                            <lb/>Ἐῶ, κελεύω, θῦε· μηδ᾽ ἐπαιτιῶ
                            <lb/>τοὐμὸν στόμ᾽, ὡς οὐκ ἂν πέρα λέξαιμ᾽ ἔτι.
                            <lb/><emph>ΚΛ</emph>.: Ἔπαιρε δὴ σὺ θύμαθ᾽ ἡ παροῦσά μοι
                            <lb n="635"/>πάγκαρπ᾽, ἄνακτι τῷδ᾽ ὅπως λυτηρίους
                            <lb/>εὐχὰς ἀνάσχω δειμάτων ἃ νῦν ἔχω.</quote>
                        <quote><lb/><emph>KLITAJMESTRA</emph>:
                            <lb n="630"/>Czy nie pozwolisz mi złożyć ofiar pośród słów stosownych,
                            <lb/>Skoro ja wszystko pozwoliłam ci już powiedzieć?
                            <lb/><emph>ELEKTRA</emph>:
                            <lb/>Pozwalam. Proszę. Składaj ofiary. Nic już nie zarzucaj
                            <lb/>Moim ustom, ponieważ nic już więcej nie zamierzam mówić.
                            <lb/><emph>K</emph>.: Podaj mi na ofiary, moja towarzyszko,
                            <lb n="635"/>Różne owoce, abym wzniosła do tego władcy modlitwy
                            <lb/>O uwolnienie od obaw, które mam teraz.</quote>
                    </div>
                
                <div type="textpart" n="Electra_1422-1423">
                    <head>Electra 1422-1423</head>
                    <p>Antystrofa druga z eksodosu – chór wskazuje na Orestesa i Pyladesa,
                        którzy wychodzą zza skene po dokonaniu mordu na Klitajmestrze,
                        zbroczeni krwią. Chór nazywa mord „ofiarą Aresa”.</p>
                    <quote><lb/>Καὶ μὴν πάρεισιν οἵδε· φοινία δὲ χεὶρ
                        <lb/>στάζει θυηλῆς Ἄρεος, οὐδ᾽ ἔχω ψέγειν.</quote>
                    <quote><lb/>Oto oni! Krwawa dłoń
                        <lb/>Ocieka ofiarną krwią Aresa, ale nie mogę ich ganić.</quote>
                    <p>1423: <w>θυηλῆς</w> Ἄρεος – „ofiarą Aresa”, dosłownie „z ofiary dla
                        Aresa”: <w>θυηλῆς</w> partytywnie. <w>Θυηλή</w> – rzeczownik rzadko występujący
                        w singularis (S. fr. 208.6 oraz Ap. Rhod. 1.420 i 4.247) i w tej formie
                        stanowiący synonim dla <w>θῦμα</w> – „to, co jest spalane na ofiarę”
                        (u Hesychiosa s.v. <w>θυηλήν</w> mamy wyjaśnienie: <w>θυσίαν</w>). W pluralis natomiast,
                        zdniem Casabony (1966: 122), <w>θυηλαί</w> należy traktować jako
                        przymiotnik z eliptycznym μοῖραι na określenie „części zwierzęcia,
                        które się spala na ofiarę” (u Hesychiosa s.v. <w>θυηλάς</w> wyjaśnione jest
                        jako: <w>ἀπαρχάς</w>).</p>
                </div>
            </div>
            
        </body>
    </text>
</TEI>
