<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/latest/tei-epidoc.rng" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="it">Philoctetes (Φιλοκτήτης, Filottete)</title>
                <title xml:lang="en">Philoctetes (Φιλοκτήτης, Philoctetes)</title>
                <title xml:lang="pl">Philoctetes (Φιλοκτήτης, Filoktet)</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher><ref target="https://site.unibo.it/lares/">LARES Project</ref></publisher>
                <date when="2021"/>
                <idno type="filename">trag_14_philoctetes</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International</licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p><title>Philoctetes (Φιλοκτήτης, Filoktet)</title>, in Krzysztof Bielawski, <title>Ofiara krwawa w Grecji starożytnej w świetle danych filologicznych. 
                    Tragedia attycka</title>, Warszawa 2017, pp. 187-188</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <revisionDesc>
            <listChange>
                <change when="2022-02-10" who="Gaia Fanelli">encoded document in XML</change>
                <change when="2017" who="Krzysztof Bielawski">created document contents</change>
            </listChange>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <!--<div type="edition" xml:lang="it">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>
            
            <div type="edition" xml:lang="en">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>-->
            
            <div type="edition"> <!-- xml:lang="pl" -->
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p><title>Filoktet</title> został wystawiony na Wielkich Dionizjach w roku 409, w 22.
                        roku wojny peloponeskiej. Sofokles podejmuje mit Filokteta, syna Pojasa,
                        porzuconego przez Greków samotnie na wyspie Lemnos w drodze
                        do Troi z powodu jątrzącej się i cuchnącej rany na nodze oraz krzyków
                        chorego, które uniemożliwiały godne składanie ofiar bogom. Od
                        trojańskiego wieszczka Helenosa Grecy dowiedzieli się, że bez Filokteta
                        i jego łuku Troja nie może być zdobyta. Dramat Sofoklesa opowiada
                        o wyprawie na Lemnos Odyseusza, zaprzysięgłego wroga Filokteta,
                        oraz Neoptolemosa, syna Achillesa, w celu przekonania porzuconego
                        bohatera do powrotu pod Troję – lub porwania go siłą.</p>
                    <p>Temat ofiary jest w sztuce całkowicie nieobecny. Tylko dwa razy wspomniane
                        są ofiary – raz jako <w>θύματα</w> (w. 8), a raz jako <w>ἱερά</w> (w. 1033), zawsze
                        obok ofiar płynnych – <w>λοιβαί</w> (w. 8) i <w>σπένδειν</w> (w. 1033) (zob. Jouanna
                        1992: 407). W obydwu wypadkach kontekst jest taki sam i dotyczy powodu
                        porzucenia Filokteta przez Greków na wyspie, czyli jego krzyków, które
                        zaburzały porządek ofiar. Obydwa passusy wyszczególniono poniżej.
                        Tekst według wydania: Schein (2013).</p>
                </div>
                <div type="textpart" n="Philoctetes_7-11">
                    <head>Philoctetes 7-11</head>
                    <p>Słowa z prologu wypowiadanego przez Odyseusza, który wyjaśnia,
                        dlaczego Filoktet znalazł się samotnie na Lemnos – jego krzyki powodowane
                        bólem zakłócały możliwość sprawowania ofiar, budząc gniew
                        bogów. W wersach 1032–1034 Filoktet sam przypomina tę okoliczność,
                        by tym razem przekonać Greków do pozostawienia go na wyspie.</p>
                    <quote><lb/>νόσῳ καταστάζοντα διαβόρῳ πόδα,
                        <lb/>ὅτ᾽ οὔτε λοιβῆς ἡμὶν οὔτε θυμάτων
                        <lb/>παρῆν ἑκήλοις προσθιγεῖν, ἀλλ᾽ ἀγρίαις
                        <lb n="10"/>κατεῖχ᾽ ἀεὶ πᾶν στρατόπεδον δυσφημίαις,
                        <lb/>βοῶν, στενάζων.</quote>
                    <quote><lb/>Jego noga jątrzyła się od żrącej choroby,
                        <lb/>Tak że ani ofiar płynnych, ani spalanych
                        <lb/>Nie mogliśmy spokojnie się dotknąć, ale
                        <lb/>Cały obóz ciągle wypełniały
                        <lb/>Bluźniercze krzyki i jęki.</quote>
                    <p>8: <w>θυμάτων</w> – <w>θύματα</w>: „ofiary”, tutaj: ofiary spalane, niekoniecznie
                        krwawe, chociaż zapewne raczej tak, przeciwieństwo ofiar płynnych,
                        bezkrwawych – <w>λοιβαί</w>.</p>
                    <p>10: <w>δυσφημίαις</w> – „bluźniercze krzyki”, dosłownie „bluźnierstwo
                        krzyków” – <w>δυσφημία</w>: przeciwieństwo <w>εὐφημία</w> – pobożnego milczenia
                        lub słów wypowiadanych w rytualnym kontekście z właściwym
                        szacunkiem. Stąd sama w sobie dysphemia jest złym omenem, znakiem
                        złowróżbnym (Schein 2013: 119; Austin 2011: 44–46).</p>
                </div>
                
                <div type="textpart" n="Philoctetes_1032-1034">
                    <head>Philoctetes 1032-1034</head>
                    <p>Filoktet, pojmany i zmuszany przez Odyseusza do wejścia na statek
                        płynący do Troi, prosi, by go pozostawić i odwołuje się do okoliczności,
                        które były powodem jego porzucenia na wyspie przez Greków –
                        zakłócania krzykami bólu procesu składania ofiar (<w>ἱερά</w>). Przyczynę tę
                        wyjaśniał w podobnych słowach w prologu sam Odyseusz (w. 7–11).</p>
                    <quote><lb/>πῶς θεοῖς ἔξεστ᾽, ἐμοῦ
                        <lb/>πλεύσαντος, αἴθειν ἱερά, πῶς σπένδειν ἔτι;
                        <lb/>αὕτη γὰρ ἦν σοι πρόφασις ἐκβαλεῖν ἐμέ.</quote>
                    <quote><lb/>W jaki sposób bogom będziecie mogli
                        <lb/>Spalić ofiary, jeżeli z wami popłynę, jak wylać libacje?
                        <lb/>Przecież taką miałeś wymówkę, by mnie wyrzucić!</quote>
                </div>
            </div>
            
        </body>
    </text>
</TEI>
