<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/latest/tei-epidoc.rng" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="it">Ion (Ἴων, Ione)</title>
                <title xml:lang="en">Ion (Ἴων, Ion)</title>
                <title xml:lang="pl">Ion (Ἴων, Ion)</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher><ref target="https://site.unibo.it/lares/">LARES Project</ref></publisher>
                <date when="2021"/>
                <idno type="filename">trag_24_ion</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International</licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p><title>Ion (Ἴων, Ion)</title>, in Krzysztof Bielawski, <title>Ofiara krwawa w Grecji starożytnej w świetle danych filologicznych. 
                    Tragedia attycka</title>, Warszawa 2017, pp. 297-308</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <revisionDesc>
            <listChange>
                <change when="2022-02-10" who="Gaia Fanelli">encoded document in XML</change>
                <change when="2017" who="Krzysztof Bielawski">created document contents</change>
            </listChange>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body><!--<div type="edition" xml:lang="it">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>
            
            <div type="edition" xml:lang="en">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>-->
            
            <div type="edition"> <!-- xml:lang="pl" -->
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>Dokładna data wystawienia <title>Iona</title> nie jest znana. Nie wiemy też, jakie
                        inne sztuki wchodziły w skład trylogii i jaki był ich los w konkursie tragicznym.
                        Na podstawie analizy metrycznej, roli trzeciego aktora oraz
                        trudnych do udowodnienia nawiązań do innych dramatów przyjmuje
                        się, że tragedia powstała między rokiem 418 a 417.</p>
                    <p>Tematyka ofiarna nie jest w sztuce silnie obecna. Koncentruje się
                        głównie wokół ofiar związanych z pozyskiwaniem wyroczni lub też
                        ofiar i uczt ofiarnych dotyczących celebracji urodzin dziecka.</p>
                    <p>Wielokrotnie pojawia się w dramacie ołtarz jako punkt (w. 114,
                        161) odniesienia lub miejsce akcji. Nie odnotowuję w komentarzu tych
                        miejsc, gdzie ołtarz jest związany z rytuałem błagania (hikesia). W jakimś
                        sensie dalekim echem kontekstu ofiarnego są dwa miejsca, w których
                        mowa jest o Ionie i o tym, że żył on w Delfach dzięki pożywieniu
                        z ołtarzy, że to ołtarze go karmiły: wersy 52–53: <w>νέος</w> μὲν οὖν ὢν ἀμφὶ
                        <w>βωμίους</w> <w>τροφὰς</w> / <w>ἠλᾶτ</w>᾽ <w>ἀθύρων</w> („kiedy był dzieckiem, w zabawie
                        kręcił się przy ofiarnych posiłkach”) oraz wers 323: <w>βωμοί</w> μ᾽ <w>ἔφερβον</w>
                        („ołtarze mnie żywiły”). Wynika z tych passusów, że chłopiec sierota
                        żywił się przy ucztach ofiarnych, będących częścią ofiarnego obrzędu.</p>
                    <p>Intrygujące, że rzeczownik σφαγή dwukrotnie występuje w sztuce
                        w technicznym znaczeniu związanym bezpośrednio z ofiarą krwawą
                        (w. 377 i 1126), ale też raz na określenie zwykłego zabójstwa (w. 1250:
                        <w>θανασίμους</w> ἐπὶ <w>σφαγάς</w>).</p>
                    <p>Tekst według wydania: Diggle (1981).</p>
                </div>
                <div type="textpart" n="Ion_226-229">
                    <head>Ion 226-229</head>
                    <p>Słowa Iona do chóru służebnych Kreusy, które przybywają do Delf
                        po radę i chcą wejść do świątyni. Ion im zabrania, nakazując najpierw
                        złożyć w ofierze owce.</p>
                    <quote><lb/>εἰ μὲν ἐθύσατε πέλανον πρὸ δόμων
                        <lb/>καί τι πυθέσθαι χρῄζετε Φοίβου,
                        <lb/>πάριτ᾽ ἐς θυμέλας· ἐπὶ δ᾽ ἀσφάκτοις
                        <lb/>μήλοισι δόμων μὴ πάριτ᾽ ἐς μυχόν.</quote>
                    <quote><lb/>Jeśliście złożyły już ofiarę z pelanosu przed świątynią,
                        <lb/>I pragniecie zapytać o coś Feba,
                        <lb/>Podejdźcie do ołtarzy; ale przed zabiciem na ofiarę
                        <lb/>Owiec dalej do wnętrza świątyni nie wchodźcie!</quote>
                    <p>Informacje zawarte w tym passusie w pełni zgadzają się z danymi
                        na temat procedur ofiarnych podczas zasięgania wyroczni w Delfach
                        (Parke 1967: 83–84): najpierw na ołtarzu przed wejściem do świątyni
                        składano ofiarę z pelanosu (ciastka ofiarnego lub gęstej mieszaniny
                        miodu, oliwy i mąki o konsystencji ciasta naleśnikowego, używanej
                        w ofiarach płynnych, zob. Stengel 1894 i Jameson 1956, por. <title>Pers</title>. 204
                        z komentarzem ad loc. oraz <title>Alc</title>. 851 z komentarzem ad loc.), a następnie
                        – już na ołtarzu, gdzie płonął wieczny ogień, w głównej sali świątyni –
                        ofiarę krwawą z owcy (lub kozy, Parke 1967: 83), nazywaną chresterion
                        (zob. poniżej w. 419 z komentarzem). Wiele uwagi poświęcono w dyskusjach
                        naukowych kwestii ceny pelanosu, która była dość wysoka
                        i służyła jako ekwiwalent minimalnej opłaty za konsultacje wyroczni
                        (Parke 1967: 83 z odniesieniem do Amandry 1950: 86).</p>
                    <p>228: ἐς <w>θυμέλας</w> – „do ołtarzy”; nie jest oczywiste, o które ołtarze
                        chodzi i czy w ogóle liczba mnoga odnosi się w tym miejscu do więcej
                        niż jednego ołtarza, czy też jest poetycką konwencją. Kontekst zdaje się
                        wskazywać na jeden ołtarz wewnątrz świątyni, na którym składano
                        ofiarę krwawą przed wejściem do adyton (w tym passusie mowa jest
                        o mychos, co zapewne nie jest tożsame z adyton, oznacza dalszą, głębszą
                        część świątyni przed wejściem do adyton, Lee 1977: 185).</p>
                    <p>228–229: ἐπὶ δ᾽ <w>ἀσφάκτοις</w> / <w>μήλοισι</w> – „przed zabiciem na ofiarę /
                        owiec”, dosłownie „z owcami, które nie zostały [jeszcze] zarżnięte na
                        ofiarę”. Ἄσφακτος: formalnie – aiectivum verbale od <w>σφάζειν</w> z prefiksem
                        alphae privativae, to znaczy „taki, który nie został zabity/zarżnięty
                        na ofiarę”. Pierwszy raz poświadczone w tym miejscu u Eurypidesa.
                        Poza tym – tylko dwa razy u Atenajosa, zawsze w ściśle ofiarnym kontekście
                        (w. 9, 25, 4 i 9, 26, 13).</p>
                </div>
                
            <div type="textpart" n="Ion_277-278">
                <head>Ion 277-278</head>
                <p>Wersy z początku epeisodionu pierwszego – rozmowy Iona z Kreusą,
                    która opowiada mu swoje dzieje. Tutaj wspomina śmierć swoich
                    sióstr, które oddały życie jako ofiary za ojczyznę w czasie wojny
                    z Eumolposem. Temat ofiary z córek <title>Erechteusa</title> Eurypides opracował
                    w zachowanym tylko we fragmentach dramacie Erechteus, gdzie
                    centralną rolę odgrywała śmierć jednej córki i patriotyzm jej matki
                    Praksitheji. Erechteus, za radą wyroczni zresztą, złożył w ofierze swoje
                    córki (lub córkę – wersje mitu się różnią, zob. Austin 1967: 22, w jednej
                    z nich Erechteus miał wprawdzie złożyć w ofierze tylko najmłodszą,
                    Chthonię, ale pozostałe siostry poszły z nią na śmierć dobrowolnie),
                    aby zapewnić sobie zwycięstwo w walce z Eumolposem, władcą Eleusis.
                    W wersji Eurypidesa Kreusa jest jedyną ocaloną.</p>
                <quote><lb/><emph>ΙΩΝ</emph>:
                    <lb/>πατὴρ Ἐρεχθεὺς σὰς ἔθυσε συγγόνους;
                    <lb/><emph>ΚΡΕΟΥΣΑ</emph>:
                    <lb/>ἔτλη πρὸ γαίας σφάγια παρθένους κτανεῖν.</quote>
                <quote><lb/><emph>ION</emph>:
                    <lb/>Twój ociec złożył w ofierze twoje siostry?
                    <lb/><emph>KREUSA</emph>:
                    <lb/>Odważył się dla ziemi ojczystej zabić panny jako ofiary.</quote>
                <p>277: <w>ἔθυσε</w> – „złożył w ofierze”. Czasownik <w>θύειν</w> jest tu użyty sensu
                    largo i nie oznacza, że ofiara z córek Erechteusa była ofiarą typu
                    thysia. W kolejnym wersie Kreusa wyjaśnia, że były to sphagia – w tym
                    wypadku zapewne ofiary przedbitewne (Loraux 1987: 31–33). Należy
                    odnotować, że w przekładzie Łanowskiego (2006: 367) jest w tym miejscu
                    „pozabijał”, co całkowicie usuwa jakiekolwiek konotacje ofiarne
                    tak z tego wersu, jak i z następnego.</p>
                <p>278: πρὸ γαίας <w>σφάγια</w> παρθένους κτανεῖν – „dla ziemi ojczystej
                    zabić panny jako ofiary”. <w>Σφάγια</w> w kontekście bitewnym mogą oznaczać
                    jedynie ofiary składane przed starciem celem zapewnienia sobie
                    zwycięstwa i pozyskania znaków wieszczych (zob. komentarz do
                    <title>Ph</title>. 147 z odnośnikami).</p>
                <p>W przekładzie Łanowskiego – ethyse = pozabijał.</p>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_374-377">
                <head>Ion 374-377</head>
                <p>Kreusa, zmyślając opowieść o swojej znajomej, opowiada Ionowi
                    o własnym życiu – o związku z Apollonem i dziecku, które porzuciła
                    w Delfach. Przychodzi do wyroczni, żeby dowiedzieć się o losy tego
                    dziecka. Ion odwodzi ją od tego, tłumacząc, że nie można pytać boga
                    o to, co chce ukryć (w. 373: τῷ γὰρ θεῷ τἀναντί᾽ οὐ <w>μαντευτέον</w> – „nie
                    można przecież szukać wyroczni przeciwnej bogu!”).</p>
                <quote><lb/>ἐς γὰρ τοσοῦτον ἀμαθίας ἔλθοιμεν ἄν,
                    <lb n="375"/>εἰ τοὺς θεοὺς ἄκοντας ἐκπονήσομεν
                    <lb/>φράζειν ἃ μὴ θέλουσιν, ἢ προβωμίοις
                    <lb/>σφαγαῖσι μήλων ἢ δι᾽ οἰωνῶν πτεροῖς.</quote>
                <quote><lb/>Możemy bowiem dojść do takiej głupoty,
                    <lb n="375"/>Jeśli trudzić będziemy bogów wbrew ich woli,
                    <lb/>Żeby mówili to, czego nie chcą, czy to z zarzynanych
                    <lb/>Przy ołtarzach ofiar z owiec, czy też z lotu ptaków.</quote>
                <p>376–377: <w>προβωμίοις</w> / <w>σφαγαῖσι</w> μήλων – „z zarzynanych / przy ołtarzach
                    ofiar z owiec”. <w>Προσβώμιος</w> <w>σφαγή</w> to ściśle rzecz biorąc cięcie,
                    cios, sposób zarżnięcia zwierzęcia stojącego przy ołtarzu / przed ołtarzem.
                    Chodzi więc o wróżenie z tego, co towarzyszy sphage lub bezpośrednio
                    po niej następuje: wypływu krwi z rany i ewentualnie sposobu,
                    w jaki zabite zwierzę upada na ziemię. Naturalnie w tym miejscu, metonimicznie,
                    fraza ta określa generalnie wróżenie z ofiar krwawych. Nie
                    można więc mówić tutaj o jakimś rzadkim czy wyjątkowym użyciu rzeczownika
                    <w>σφαγή</w> w szerokim znaczeniu „ofiary krwawej”, co sugeruje
                    większość przekładów, ale w najlepszym razie o metonimii.</p>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_418-424">
                <head>Ion 418-424</head>
                <p>Słowa Ksuthosa na koniec pierwszego stasimonu. Mąż Kreusy
                    wchodzi na scenę w dobrym nastroju na koniec rozmowy Iona z Kreusą,
                    zapewniony przez wyrocznię Trofoniosa, że nie wróci do domu
                    bezdzietny. Przygotowuje się do konsultacji wyroczni delfickiej.
                    Ofiary wstępne – przed wejściem do świątyni – wypadły pomyślnie
                    i Ksuthos rozumie je jako zapowiedź dobrej wróżby na później. Wchodzi
                    do świątyni i prosi żonę o modlitwę.</p>
                <quote><lb/>στείχοιμ᾽ ἂν εἴσω· καὶ γάρ, ὡς ἐγὼ κλύω,
                    <lb/>χρηστήριον πέπτωκε τοῖς ἐπήλυσι
                    <lb n="420"/>κοινὸν πρὸ ναοῦ· βούλομαι δ᾽ ἐν ἡμέρᾳ
                    <lb/>τῇδ᾽–αἰσία γάρ–θεοῦ λαβεῖν μαντεύματα.
                    <lb/>σὺ δ᾽ ἀμφὶ βωμούς, ὦ γύναι, δαφνηφόρους
                    <lb/>λαβοῦσα κλῶνας, εὐτέκνους εὔχου θεοῖς
                    <lb/>χρησμούς μ᾽ ἐνεγκεῖν ἐξ Ἀπόλλωνος δόμων.</quote>
                <quote><lb/>Mogę już wejść do środka, bo – jak słyszę –
                    <lb/>Ofiarę wróżebną złożyli dla przybyszów
                    <lb n="420"/>Wspólną przed świątynią. Chcę w tym dniu
                    <lb/>– Bo znaki są pomyślne – zasięgnąć rady wyroczni.
                    <lb/>Ty zaś, o żono, przy ołtarzach, laurowe
                    <lb/>Wziąwszy gałązki, módl się do bogów, żebym dobrego potomstwa
                    <lb/>Wróżby wyniósł z domu Apollona.</quote>
                <p>419: <w>χρηστήριον</w> <w>πέπτωκε</w> – „ofiarę wróżebną złożyli”, dosłownie:
                    „ofiara wróżebna już padła”, <w>χρηστήριον</w> jest podmiotem dla
                    <w>πίπτειν</w>. Ofiara ta „padła” jako wspólna – κοινόν – dla całej grupy
                    przybyszów. Jest to ofiara spełniana już w świątyni, została wspomniana
                    wyżej w wersie 278 (zob. komentarz). <w>Χρηστήριον</w> oznacza
                    tutaj ofiarę przygotowawczą (προτέλεια sensu stricto) przed zapytaniem
                    wyroczni (Rougemont 1977: 114: „victime pour le sacrifice préliminaire
                    à la consultation de l’oracle” z przywołaniem opracowań:
                    Amandry 1950: 104–114 i Amandry 1939: 203–224). Praktykę przyprowadzania
                    (nie zabijania samodzielnie, zob. Rougemont 1977: 114
                    i Amandry 1950: 104–114) na ofiarę tego typu zwierzęcia, zapewne
                    owcy lub kozy (Amandry 1939: 204 z przypisem 5), potwierdzają
                    Diodor (16, 26) i Plutarch (<title>Mor</title>. 435bc–437ab)<note>55 Amandry 1939: 204, przypisy 5 i 6 z bibliografią oraz Amandry 1950:
                        104–106.</note>. Amandry zaproponował
                    przekład „sacrifice oraculaire”, co jest być może najlepszym, bo
                    najogólniejszym wyjściem, jednak trudno przekładalnym lub w ogóle
                    nieprzekładalnym („ofiara dla wyroczni”?). Jest to ofiara bardziej
                    związana z wyrocznią, a nie z wróżbą – daje ona prawo do przejścia
                    dalej w sanktuarium, do samej wyroczni (por. też A. <title>Supp</title>. 450,
                    <title>Th</title>. 230 oraz obszerny komentarz do S. <title>Aj</title>. 220).</p>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_651–655_663–665">
                <head>Ion 651–655; 663–665</head>
                <p>Po pierwszej scenie rozpoznania między Ksuthosem i Ionem, na
                    zakończenie drugiego epeisodionu, Ksuthos zaprasza swego – jak sądzi
                    po słowach wyroczni – odzyskanego syna na ucztę ofiarną. Chce
                    ją wydać w Delfach i jest to typowa uczta ofiarna – <w>δαίς</w>, następująca
                    po złożeniu ofiary i skupiona wokół ołtarza – przymiotnik <w>ἐφέστιος</w>
                    (w. 664: taki, który zasiada przy tej samej <w>ἑστία</w>, ogniu płonącym na
                    ołtarzu) nabiera tutaj szczególnego znaczenia: <w>ξένος</w> <w>ἐφέστιος</w> to nie
                    tylko „przyjaciel domu” (tak Owen 1939: 115), ale też współbiesiadnik
                    przy ofiarnej uczcie. W zamyśle Ksuthosa ma ona mieć charakter zaległej,
                    nigdy nie odbytej ofiary z okazji narodzin – <w>γενέθλια</w>. Zamierza
                    on jednak przedstawiać syna jako przyjaciela, żeby nie sprawiać przykrości
                    żonie tym, że tylko on „nie wraca bezdzietny”.</p>
                <quote><lb n="652"/>θέλω γὰρ οὗπέρ σ᾽ ηὗρον ἄρξασθαι, τέκνον,
                    <lb/>κοινῆς τραπέζης, δαῖτα πρὸς κοινὴν πεσών,
                    <lb/>θῦσαί θ᾽ ἅ σου πρὶν γενέθλι᾽ οὐκ ἐθύσαμεν.
                    lb/καὶ νῦν μὲν ὡς δὴ ξένον ἄγων σ᾽ ἐφέστιον
                    <lb n="655"/>δείπνοισι τέρψω […]
                    <lb/>ἀλλὰ τῶν φίλων
                    <lb/>πλήρωμ᾽ ἀθροίσας βουθύτῳ σὺν ἡδονῇ
                    <lb n="665"/>πρόσειπε, μέλλων Δελφίδ᾽ ἐκλιπεῖν πόλιν.</quote>
                <quote><lb n="651"/>Chcę, tutaj, gdzie cię znalazłem, rozpocząć, o dziecko,
                    <lb/>Od wspólnego stołu, wydać ucztę dla wszystkich,
                    <lb/>I złożyć ofiary, których nie złożyliśmy wcześniej z okazji twoich
                    narodzin.
                    <lb/>A teraz, wiodąc cię jako przyjaciela domowego ogniska,
                    >lb n="655"/>Ucztą będę się cieszył.
                    <lb/>[…]
                    <lb/>Ale wszystkich przyjaciół,
                    <lb/>Zwoławszy radosną ofiarą z wołów,
                    <lb n="665"/>Pożegnaj, zanim opuścisz delfickie miasto.</quote>
                <p>653: <w>θῦσαί</w> θ᾽ ἅ σου πρὶν <w>γενέθλι</w>᾽ οὐκ <w>ἐθύσαμεν</w> – „i złożyć ofiary,
                    których nie złożyliśmy wcześniej z okazji twoich narodzin”. Ksuthos
                    chce składać ofiary i cieszyć się swoim – jak błędnie mniema – synem.
                    Deklaruje, że zamierza uczynić to, czego nie zrobił wcześniej (<w>πρίν</w>), to
                    znaczy złożyć zwyczajowe ofiary z okazji narodzin dziecka: <w>γενέθλια</w>
                    (wspomniane jeszcze przez chór w w. 805). Trudno wyrokować o precyzyjnym
                    sensie tej nazwy – może być to ogólnie uroczystość z okazji
                    narodzin dziecka lub uroczysty posiłek towarzyszący takiej uroczystości
                    (de Cazanove 2011: 3 łączy genethlia zdecydowanie z obrzędem
                    amphidromia). Wydaje się jednak, że w omawianym passusie i dwukrotnie
                    powtórzonym θύειν mowa jest raczej o ofiarach składanych
                    z okazji narodzin. Jedyną okazją do złożenia takiej ofiary mogła być
                    uroczystość dekate – obchodzone dziesiątego dnia po urodzinach nadanie
                    imienia dziecku połączone z ucztą ofiarną i urodzinowymi prezentami
                    (<w>γενέθλιον</w> δόσιν, do którego odnosi się Ajschylos w <title>Eu</title>. 7).
                    Eurypides najwyraźniej używa genethlia zamiast dekate (Golden 1986:
                    255, przyp. 28). Owen (1939: 115) błędnie przypisuje tę ofiarę świętu
                    amphidromia, zob. komentarz na ten temat do E. <title>El</title>. 1125–1126.</p>
                <p>664: <w>βουθύτῳ</w> σὺν <w>ἡδονῇ</w> – „radosną ofiarą z wołów”; dosłownie:
                    <w>βούθυτος</w> <w>ἡδονή</w> to radość, przyjemność ze składania wołów w ofierze.
                    Na temat <w>βούθυτος</w> zob. komentarz do A. <title>Ch</title>. 261.</p>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_814-807">
                <head>Ion 804-807</head>
                <p>Początek trzeciego epeisodionu, w którym Kreusa dowiaduje
                    się od chóru, w obecności swego dawnego opiekuna, o szczęściu
                    Ksuthosa z odnalezienia syna. Przodownica chóru odpowiada
                    na pytania starca i informuje oboje, że jej mąż właśnie udał się do
                    „świętego namiotu”, czyli szałasów wystawionych dla pielgrzymów
                    delfickich wokół sanktuarium, gdzie zamierza składać ofiary i wystawić
                    ucztę (tak jak zapowiedział to Ionowi w w. 651–665, zob. komentarz
                    powyżej).</p>
                <quote><lb/>φροῦδος δ᾽ — ἵν᾽ εἰδῇς πάντα τἀπ᾽ ἐμοῦ, γέρον –
                    <lb n="805"/>παιδὸς προθύσων ξένια καὶ γενέθλια
                    <lb/>σκηνὰς ἐς ἱερὰς τῆσδε λαθραίως πόσις,
                    <lb/>κοινὴν ξυνάψων δαῖτα παιδὶ τῷ νέῳ.</quote>
                <quote><lb/>Odszedł małżonek – żebyś się wszystkiego ode mnie dowiedział, starcze –
                    <lb n="805"/>Aby w tajemnicy przed [żoną] za syna składać ofiary w dowód
                    <lb/>przyjaźni i z okazji urodzin,
                    <lb/>Do świętego namiotu,
                    <lb/>Razem zasiądzie ze swym nowym synem do wspólnej uczty.</quote>
                <p>805: παιδὸς <w>προθύσων</w> ξένια καὶ γενέθλια – „aby za syna składać
                    ofiary w dowód przyjaźni i z okazji urodzin”. <w>Πρόθυειν</w> z genetiwem
                    oznacza tutaj „składać ofiarę za kogoś”, a nie „przed czymś, przed
                    – w znaczeniu czasowym – jakimś innym wydarzeniem” (Casabona
                    1966: 103 i 107). Przodownica chóru wymienia dwa rodzaje ofiar –
                    ξένια καὶ γενέθλια – oba zapowiedziane wcześniej przez Ksuthosa
                    (w. 653–654): pierwszy, ksenia, jako oficjalna przykrywka dla ukrywanych
                    przed żoną rzeczywistych genethlia – ofiar z okazji narodzin
                    dziecka (zob. komentarz powyżej, w. 653).</p>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_1122-1131">
                <head>Ion 1122-1131</head>
                <p>Początek długiej mowy posłańca – sługi – który opowiada o przebiegu
                    uczty wystawionej przez Ksuthosa na cześć Iona, zakończonej
                    nieszczęśliwie złowróżbnymi znakami.
                    805</p>
                <quote><lb/>ἐπεὶ θεοῦ μαντεῖον ᾤχετ᾽ ἐκλιπὼν
                    <lb/>πόσις Κρεούσης, παῖδα τὸν καινὸν λαβὼν
                    <lb/>πρὸς δεῖπνα θυσίας θ᾽ ἃς θεοῖς ὡπλίζετο,
                    <lb n="1125"/>Ξοῦθος μὲν ᾤχετ᾽ ἔνθα πῦρ πηδᾷ θεοῦ
                    <lb/>βακχεῖον, ὡς σφαγαῖσι Διονύσου πέτρας
                    <lb/>δεύσειε δισσὰς παιδὸς ἀντ᾽ ὀπτηρίων,
                    <lb/>λέξας· Σὺ μὲν νῦν, τέκνον, ἀμφήρεις μένων
                    <lb/>σκηνὰς ἀνίστη τεκτόνων μοχθήμασι.
                    <lb n="1130"/>θύσας δὲ Γενέταις Θεοῖσιν ἢν μακρὸν χρόνον
                    <lb/>μένω, παροῦσι δαῖτες ἔστωσαν φίλοις.
                    <lb/>λαβὼν δὲ μόσχους ᾤχεθ᾽ [o] […]</quote>
                <quote><lb/>Kiedy boga wyrocznię opuściwszy wyruszył
                    <lb/>Mąż Kreusy, biorąc ze sobą nowego syna,
                    <lb/>Na uczty i ofiary, które szykował dla bogów,
                    <lb n="1125"/>Ksuthos udał się tam, gdzie migocze ogień
                    <lb/>Bakchiczny, aby podwójne skały Dionizosa krwią z ofiar
                    <lb/>Skropić, zamiast podarków za ujrzenie syna
                    <lb/>I rzekł: A teraz ty, synu, oczekując na mnie, odpowiednie
                    <lb/>Namioty postaw dzięki wysiłkowi cieślów.
                    <lb n="1130"/>/>Jeśli zbyt długi czas będę się spóźniał,
                    <lb/>Ty, złożywszy ofiary dla bogów opiekunów narodzin, wystaw ucztę
                    <lb/>dla tych przyjaciół, którzy tam będą.
                    <lb/>Wziąwszy cielaki poszedł.</quote>
                <p>1124: πρὸς <w>δεῖπνα</w> <w>θυσίας</w> τε – „na uczty i ofiary”. Może słusznie
                    tłumaczy Łanowski (2006: 408): „na ucztę ofiarną”, traktując ten
                    zwrot jako hendiadys. Jest to i uczta, i ofiara, które pozostają nierozłączne
                    – thysia obejmuje także deipnon, a deipnon jest niezbywalną
                    częścią thysia.</p>
                <p>1126–1127: ὡς <w>σφαγαῖσι</w> Διονύσου <w>πέτρας</w> / <w>δεύσειε</w> δισσὰς 
                    παιδὸς ἀντ᾽ ὀπτηρίων – „aby podwójne skały Dionizosa krwią z ofiar /
                    skropić, zamiast podarków za ujrzenie syna”. Obok ofiar szykowanych
                    na ucztę z powodu „odzyskania” syna Ksuthos zamierza złożyć
                    jeszcze inne ofiary. Na „podwójnych skałach Dionizosa”, czyli ogólnie
                    gdzieś na Parnasie, który ma dwa szczyty, tam gdzie „migocze ogień
                    bakchiczny”, ma on złożyć ofiary po to, by skropić skały (<w>δεύειν</w> 
                    <w>πέτρας</w>) krwią z zarżniętych ofiar – σφαγαῖσι. Trudno powiedzieć, jakie
                    są to ofiary. Wiadomo, że zwierzętami ofiarnymi (pluralis!) mają być
                    cielaki – <w>μόσχοι</w>. Rzeczownik σφαγή występuje tu w rzadkim, nieodnotowanym
                    nawet w LSJ (s.v.) znaczeniu – krwi z zabitych ofiar, na co
                    wyraźnie wskazuje kontekst i składnia: skały mają zostać skropione
                    <w>σφαγαῖσι</w>.</p>
                <p>Ta druga ofiara ma w intencji Ksuthosa zastąpić podarki zwyczajowo
                    dawane dziecku z okazji narodzin, nazywane ὀπτήρια, ponieważ
                    wręczane były z okazji zobaczenia pierwszy raz nowo narodzonego
                    dziecka (de Cazanove 2011: 3).</p>
                <p>1130: <w>θύσας</w> δὲ <w>Γενέταις</w> <w>Θεοῖσιν</w> – „złożywszy ofiary dla bogów
                    opiekunów narodzin”. Jak słusznie zauważył dawno temu Verrall
                    (1890: 93), i niestety tylko on, <w>θύσας</w> nie należy łączyć z μένω, jak chcą
                    wszystkie późniejsze tłumaczenia i komentarze, ale jedynie z <w>ἔστωσαν</w>. 
                    Wynika to w równym stopniu ze składni zdania (gdyby chodziło
                    o to, że składanie ofiar zatrzymuje zbyt długo Ksuthosa, powinien być
                    w tym miejscu imiesłów teraźniejszy, a nie przeszły), jak i z kontekstu:
                    Ion nie mógłby wystawić gościom uczty ofiarnej bez przeprowadzenia
                    wcześniej ofiary. Innymi słowy, Ksuthos mówi do Iona: „jeśli będę się
                    spóźniał, sam złóż ofiarę i przejdź do uczty”. Nie wiadomo, o jakich
                    bogów opiekunów narodzin (<w>Γενέται</w> θεοί) może tu chodzić – mogą
                    to być ogólnie <w>θεοὶ</w> <w>πατρῷοι</w> (tak zapewne u Ajschylosa w <title>Supp</title>. 77):
                    opiekunowie rodziny, bogowie rodowi; może też chodzić o Herę i Artemidę,
                    ale wtedy nie wiadomo, dlaczego mamy „bogów”, a nie „boginie”
                    (Badham 1867: 96–97 – późniejsze komentarze w ogóle nie odnotowują
                    tego problemu).</p>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_1231-1235">
                <head>Ion 1231-1235</head>
                <p>Czwarty stasimon chóru przed eksodosem. Chór lamentuje po
                    nieudanej próbie otrucia Iona przez Kreusę. Śpiewa o truciźnie dodanej
                    do wina, którą odkryto i która stanie się teraz powodem śmierci
                    Kreusy – wraz z nią jej służebne staną się „ofiarami dla podziemi”:
                    <w>θύματα</w> νερτέρων; <w>θύματα</w> należą do języka technicznego ofiary,
                    oznaczając najczęściej to, co jest składane w ofierze, tutaj jednak jest to
                    użycie poetyckie – metafora śmierci.</p>
                <quote><lb/>φανερὰ [γὰρ] φανερὰ τάδ᾽ ἤδη,
                    <lb/>σπονδᾶς ἐκ Διονύσου,
                    <lb/>βοτρύων θοᾶς ἐχίδνας
                    <lb/>σταγόσι μειγνυμένας φόνῳ . . .
                    <lb n="1135"/>φανερὰ θύματα νερτέρων.</quote>
                <quote><lb/>Jasne już bowiem, jasne,
                    <lb/>Że płynne ofiary z Dionizosa
                    <lb/>Gron, z szybkiej żmii
                    <lb/>Krwi kroplami pomieszano,
                    <lb n="1135"/>Jasne, że jesteśmy ofiarami dla podziemi.</quote>
            </div>
            
            <div type="textpart" n="Ion_1306-1309">
                <head>Ion 1306-1309</head>
                <p>Passus z rozmowy – kłótni – Iona z Kreusą, która jako błagalnica
                    chroni się przy ołtarzu w świątyni. Ion usiłuje ją stamtąd wydostać,
                    żeby mogła ponieść karę za próbę zabójstwa. Kreusa, stojąc na stopniach
                    ołtarza, wyzywa prowokacyjnie Iona, prosząc, by „zarżnął” ją
                    w samej świątyni. Czasownik σφάζειν pojawia się tutaj w znaczeniu
                    „zabić, zamordować”, ale kontekst ołtarza i świątyni wymusza rytualne
                    skojarzenia: Kreusa gotowa jest zginąć jako błagalnica i usiłuje
                    nadać tej swojej możliwej śmierci ofiarne znaczenie.</p>
                <quote><lb/><emph>ΙΩΝ</emph>:
                    <lb/>ἔκλειπε βωμὸν καὶ θεηλάτους ἕδρας.
                    <lb/><emph>ΚΡΕΟΥΣΑ</emph>:
                    <lb/>τὴν σὴν ὅπου σοι μητέρ' ἐστὶ νουθέτει.
                    <lb/><emph>ΙΩΝ</emph>:
                    <lb/>σὺ δ' οὐχ ὑφέξεις ζημίαν, κτείνουσ' ἐμέ;
                    <lb/><emph>ΚΡΕΟΥΣΑ</emph>:
                    <lb/>ἤν γ' ἐντὸς ἀδύτων τῶνδέ με σφάξαι θέλῃς.</quote>
                <quote><lb/><emph>ION</emph>:
                    <lb/>Opuść ołtarz i zbudowane dla boga stopnie!
                    <lb/><emph>KREUSA</emph>:
                    <lb/>Wygrażaj swej matce, gdziekolwiek jest!
                    <lb/><emph>ION</emph>:
                    <lb/>Więc ty nie poddasz się karze, chociaż chcesz mnie zabić?
                    <lb/><emph>KREUSA</emph>:
                    <lb/>Chyba że zechcesz mnie zarżnąć wewnątrz tej świątyni.</quote>
            </div>
            </div>
            
        </body>
    </text>
</TEI>
