<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/latest/tei-epidoc.rng" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="it">Thesmophoriazousae (Θεσμοφοριάζουσαι, Le donne alle Tesmoforie)</title>
                <title xml:lang="en">Thesmophoriazousae (Θεσμοφοριάζουσαι, Thesmophoriazousae)</title>
                <title xml:lang="pl">Thesmophoriazousae (Θεσμοφοριάζουσαι, Kobiety na święcie Tesmoforiów, Thesmoforie)</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher><ref target="https://site.unibo.it/lares/">LARES Project</ref></publisher>
                <date when="2021"/>
                <idno type="filename">com_08_thesmophoriazousae</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International</licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p><title>Thesmophoriazousae (Θεσμοφοριάζουσαι, Kobiety na święcie Tesmoforiów, Thesmoforie)</title>, in Bartłomiej Bednarek, <title>Ofiara krwawa w Grecji starożytnej w świetle danych filologicznych. 
                    Stara komedia attycka</title>, Warszawa 2017, pp. 201-209</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <revisionDesc>
            <listChange>
                <change when="2022-02-10" who="Gaia Fanelli">encoded document in XML</change>
                <change when="2017" who="Bartłomiej Bednarek">created document contents</change>
            </listChange>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <!--<div type="edition" xml:lang="it">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>
            
            <div type="edition" xml:lang="en">
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>...</p>
                </div>
            </div>-->
            
            <div type="edition"> <!-- xml:lang="pl" -->
                <div type="textpart" n="intro">
                    <p>Komedia wystawiona w czasie Dionizjów Miejskich w 411 r. p.n.e.
                        Akcja rozgrywa się w Atenach w drugim dniu ekskluzywnie kobiecego
                        święta Thesmoforiów (cf. e.g. Burkert 2011: 364–370; Burkert 1985:
                        242–246). Problematyka utworu związana jest przede wszystkim z teatrem
                        i twórczością poetycką, performatyką i odgrywaniem ról społecznych,
                        w szczególności zaś – genderowych. Choć ram czasowych
                        i ideowych dostarczył Arystofanesowi rytuał, kwestie religijne nie stanowią
                        zasadniczego przedmiotu zainteresowania poety. O ofierze pojawiają
                        się tutaj wzmianki, przy czym najobszerniejszy passus, który
                        (z pewnymi zastrzeżeniami) można nazwać sceną ofiary, stanowi pastisz
                        tragedii. Utwór stanowi zatem wartościowe źródło do interesującej
                        nas problematyki, jednak jego interpretacja wymaga dużej dozy
                        ostrożności i zrozumienia dla gier intertekstualnych.</p>
                    <p>Tekst cytuję za wydaniem Austin, Olson (2004).</p>
                </div>
                <div type="textpart" n="Thesmophoriazousae_36-45">
                    <head>Thesmophoriazousae 36-45</head>
                    <p>Pod dom poety tragicznego Agatona przybywają Eurypides wraz
                        z Krewnym w chwili, gdy przed drzwi wychodzi sługa w celu odbycia
                        rytuału prothyma, złożenia jakiegoś rodzaju ofiary, prawdopodobnie
                        nie ze zwierzęcia. Cytowany passus zawiera początek jego
                        manierycznej (przypuszczalnie naśladującej styl Agatona) wypowiedzi,
                        zawierającej wezwanie do zachowania euphemia i modlitwę. Jakkolwiek
                        prawdopodobnie nie ma tu mowy o ofierze krwawej, passus
                        przyczynia się do zrozumienia związanych z niej kwestii: czym były
                        euphemia i prothyma.</p>
                    <quote><lb/><emph>ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ</emph>:
                        <lb n="836"/>Ἀλλ’ ἐκποδὼν πτήξωμεν, ὡς ἐξέρχεται
                        <lb/>θεράπων τις αὐτοῦ πῦρ ἔχων καὶ μυρρίνας,
                        <lb/>προθυσόμενος, ἔοικε, τῆς ποήσεως.
                        <lb/><emph>ΘΕΡΑΠΩΝ</emph>:
                        <lb/>εὔφημος πᾶς ἔστω λαός,
                        <lb n="40"/>στόμα συγκλήισας· ἐπιδημεῖ γὰρ
                        <lb/>θίασος Μουσῶν ἔνδον μελάθρων
                        <lb/>τῶν δεσποσύνων μελοποιῶν.
                        <lb/>᾿Εχέτω δὲ πνοὰς νήνεμος αἰθήρ,
                        <lb/>κῦμα δὲ πόντου μὴ κελαδείτω
                        <lb n="50"/>γλαυκόν—
                        <lb/><emph>ΚΗΔΕΣΤΗΣ</emph>:
                        <lb/>Βομβάξ.
                        <lb/><emph>ΕΥ</emph>.: Σίγα. Τί λέγει;</quote>
                    <quote><lb/><emph>EURYPIDES</emph>:
                        <lb/>Usuńmy się z drogi, bo wychodzi jakiś jego [Agatona] sługa
                        z ogniem i wieńcem mirtowym. Zdaje się, że chce złożyć ofiarę
                        w intencji poezji.
                        <lb/><emph>SŁUGA</emph>:
                        <lb/>Lud cały niech zachowa zbożną ciszę, niech usta zamknie. Pod
                        tym dachem gości bowiem chór Muz, władczyń śpiewających
                        pieśni. Niech nieruchome powietrze wstrzyma dech, morska
                        fala niech nie chlupie modra...
                        <lb/><emph>KREWNY</emph>:
                        <lb/>Bum!
                        <lb/><emph>EU</emph>.: Cicho! Co on mówi?</quote>
                    <p>38: <w>προθυσόμενος</w> τῆς <w>ποήσεως</w> – „chce złożyć ofiarę w intencji
                        poezji”; od lat toczą się spory na temat znaczenia czasownika
                        <w>προ-θύω</w> („składać ofiarę pewnego typu lub w pewien sposób”)
                        i pochodzących od niego rzeczowników <w>πρόθυμα</w> („ofiara pewnego
                        rodzaju”), <w>προθύτης</w> („składający ofiarę pewnego rodzaju”).
                        Prefiks pro- modyfikuje znaczenie czasownika, przydając aspektu
                        uprzedniości w czasie, lokalizując czynność w przestrzeni przed
                        czymś (takich wystąpień omawianych wyrazów chyba nie ma) lub
                        wyrażając ideę czynienia czegoś w imieniu kogoś albo w intencji czegoś/
                        kogoś. Zdecydowana większość przypadków użycia wyrazów
                        z rodziny προ-θύω należy do pierwszej z wymienionych kategorii
                        (Ziehen 1904 twierdził, że wszystkie, wynikało to jednak z bardzo
                        jednostronnej interpretacji przypadków granicznych i niewzięcia
                        pod uwagę części materiału). Casabona (1966: 103–108) wyodrębnia
                        tu następujące podgrupy:
                        1) ofiary składane jednemu bóstwu (niejako pomocniczemu) przed
                        przystąpieniem do ofiar dla bóstwa o centralnym w danym kontekście
                        znaczeniu (e.g. Pl. <title>Cra</title>. 401d; Pl. Com. 174.5–8; Schol. A.R.
                        1.1126/31a; <title>LSS</title> 132);
                        2) ofiary składane przed jakimś wydarzeniem: inkubacją w Asklepejonie
                        (Ar. <title>Plut</title>. 660–661; LSS 22), wyprawą wojenną (E. <title>IA</title> 1311),
                        a także np. oczyszczeniem rytualnym (LSCG 115. 36–37). Ta podkategoria,
                        rzecz jasna, nie zawsze jest w sposób oczywisty możliwa
                        do odróżnienia od poprzedniej.</p>
                    <p>Odrębną kategorię stanowią ofiary składane „na rzecz kogoś, w intencji
                        czegoś”. Ponieważ jednak działa tu zasada „post hoc ergo propter
                        hoc”, najczęściej nie ma dobrego powodu, by sądzić, że prothyma
                        „przed” inkubacją nie jest jednocześnie zabiegiem przeprowadzonym
                        „w intencji” jej powodzenia. Prawdopodobnie sami starożytni najczęściej
                        nie dokonywali tu ścisłego rozgraniczenia. Należy jednak zaznaczyć,
                        że kilkakrotnie wyrazy z omawianej rodziny poświadczone są
                        w ramach struktur, które wskazują ewidentnie na to, że autor słów
                        koncentrował się na celu rytuału. Do tej kategorii należą jego wystąpienia
                        u Eurypidesa w <title>Błagalnicach</title> (29): <w>τυγχάνω</w> δ’ <w>ὑπὲρ</w> <w>χθονὸς</w>/
                        <w>ἀρότου</w> <w>προθύουσ</w>’(α) („akurat znalazłam się tutaj, by złożyć ofiarę za
                        to, by ziemia obrodziła”) i w <title>Hypsipyle</title> (I.IV.36) [στρ]ατοῦ <w>πρ[ο]θῦσαι</w>
                        <w>βουλόμεσθα</w> <w>Δαν[α]ϊδῶ[ν]</w> („chcemy złożyć ofiary w imieniu/ w intencji
                        wojska Danajów”. Mniej jednoznaczne jest E. <title>Ion</title> 805).</p>
                    <p>Omawiany tu passus najbardziej przypomina właśnie Eurypidesową
                        <title>Hypsipyle</title> (I.IV.36), gdzie rzeczownik w genetiwie określa to,
                        w czego intencji/ imieniu dokonywany jest rytuał. Sugeruje to znaczenie:
                        „w intencji poezji”. Zdawać by się zatem mogło, że mają rację
                        Austin i Olson (2004), stwierdzając, że τῆς <w>ποήσεως</w> nie należy interpretować
                        jako partitivus (w znaczeniu „chce złożyć w ofierze trochę
                        poezji”). Pozostaje jednak rzeczą niejasną, co w takim razie niewolnik
                        zamierzał złożyć w ofierze. Źródła wskazują, że jako <w>πρόθυμα</w>
                        wykorzystywano najczęściej różnego rodzaju produkty zbożowe
                        (e.g. <title>scholia ad</title> Ar. <title>Plut</title>. 660), czasami jednak były to i zwierzęta (<title>LSS</title>
                        132). Innymi słowy, raczej chodziłoby tu o ofiarę niezbyt kosztowną
                        i prestiżową, jednak niekoniecznie tanią. W omawianym miejscu jest
                        mowa o tym, że sługa wychodzi z atrybutami ofiary, jakimi są zarzewie
                        i wieńce. Ponieważ bohater wspomina o poezji, można podejrzewać,
                        że i jej atrybut, np. tabliczki, znajdował się w rękach niewolnika.
                        Tekst nie zawiera niestety dobrych przesłanek, by orzec, co się
                        z nimi działo. Podkreślając hipotetyczny charakter takiej interpretacji,
                        można wyrazić przypuszczenie, że recytacji poezji towarzyszyło
                        tu spalanie jej pierwocin w postaci tabliczek, które aktor mógł kłaść
                        na przydomowym ołtarzu.</p>
                    <p>39: <w>εὔφημος</w> <w>πᾶς</w> <w>ἔστω</w> <w>λαός</w> – „lud cały niech zachowa zbożną
                        ciszę”; jest to jedno z wielu miejsc u Arystofanesa (omawiany wyraz
                        i jego derywaty pojawiają się u tego autora dwadzieścia razy, w tym
                        <title>Ach</title>. 237, <title>Av</title>. 959, tam także komentarz), w których pojawia się formuła
                        (jedna z kilku) wzywająca do zachowania euphemia (<title>εὐφημία</title>), czyli
                        do powstrzymania się od zachowań werbalnych, które mogłyby zakłócić
                        proces komunikacji z bogami. Omawiane miejsce zawiera przykład
                        pogwałcenia normy. <title>Βομβάξ</title> z kwestii krewnego (w. 45) to chyba
                        pozbawiona znaczenia onomatopeja, wykorzystana tutaj wyłącznie
                        w celu zburzenia nastroju powagi.</p>
                </div>
                <div type="textpart" n="Thesmophoriazousae_558-559">
                    <head>Thesmophoriazousae 558-559</head>
                    <p>Krewny Eurypidesa w komicznej scenie wyliczania przykładów
                        bezczelności kobiet i ich złego prowadzenia się wspomina o sprzeniewierzaniu
                        mięsa ofiarnego. Kontekst wskazuje na to, że nie tylko nie
                        mamy tu do czynienia z opisem rzeczywistych praktyk, ale z oczywistą
                        dla widza hiperbolizacją negatywnego stereotypu.</p>
                    <quote><lb/>Ὥς τ’ αὖ τὰ κρέ’ ἐξ Ἀπατουρίων ταῖς μαστροποῖς διδοῦσαι
                        ἒπειτα τὴν γαλῆν φαμεν...</quote>
                    <quote><lb/>A gdy mięso z Apaturii oddamy stręczycielkom, mówimy, że to
                        łasica [sc. je ukradła].</quote>
                    <p>Apaturia to obchodzone w świecie jońsko-attyckim w miesiącu
                        pyanepsion święto fratrii, w czasie którego przyjmowano do tych archaicznych
                        stowarzyszeń nowych członków, młodych synów obywateli,
                        którzy wkrótce sami mieli stać się obywatelami (Deubner 1932:
                        232–234; Parke 1977: 88–92; Burkert 2011: 394; Burkert 1985: 255–256;
                        Winkler 1990: 35–37; Lambert 1993: 143–189; Parker 2005: 458–461).
                        W tym ważnym dla młodzieńca momencie ojciec składał ofiarę przy
                        ołtarzu fratrii, jednocześnie przysięgając, że przyprowadzony przez
                        niego nastolatek jest jego synem pochodzącym z legalnego związku.
                        W tym kontekście wzmianka Arystofanesa o cudzołożnej matce
                        może się wydać brutalnym żartem. Z drugiej strony, wydaje się, że
                        poecie chodziło o coś jeszcze, co trudno uchwycić. Charakterystyczne,
                        że w <title>Acharnejczykach</title> 145–146 Arystofanes wspomina o „kiełbasach
                        ze święta Apaturii” (<w>ἀλλᾶντες</w> <w>ἐξ</w> <w>Ἀπατουρίων</w>) jako o swego
                        rodzaju symbolu zyskiwania obywatelstwa przez cudzoziemca.
                        W obu przypadkach poeta posłużył się wyrażeniem przyimkowym <w>ἐξ</w>
                        <w>Ἀπατουρίων</w>, w którym przyimek <w>ἐξ</w> (z) zdaje się wskazywać, że chodzi
                        o mięso lub kiełbasy spożywane nie w czasie samych obchodów,
                        ale pochodzące ze świątecznej ofiary i przyniesione do domu.</p>
                </div>

                <div type="textpart" n="Thesmophoriazousae_689-759">
                    <head>Thesmophoriazousae 689-759</head>
                    <p>Passus stanowi parodię Eurypidesowego <title>Telephosa</title>, tragedii wystawionej
                        w 338 r. p.n.e. na Dionizjach Miejskich (aluzję do tej samej
                        sceny zawierają także <title>Acharnejczycy</title> Arystofanesa 325–366; cf. Austin,
                        Olson 2004: LVI–LVIII). Ten fragmentarycznie zachowany utwór zawierał
                        typowy dla gatunku motyw „pogwałcenia kodu rytualnego”
                        (termin Henrichsa 2012) – bohater, starając się wymusić posłuch na
                        Agamemnonie, schwytał jego syna, Orestesa, i groził, że zabije go przy
                        ołtarzu jak zwierzę ofiarne. Passus u Arystofanesa zawiera szereg odwołań
                        do leksyki tragedii, a także – najprawdopodobniej, choć trudno
                        o konkretne dane – do jej warstwy performatywnej. W omawianym
                        miejscu przebrany za kobietę krewny Eurypidesa, w chwili gdy został
                        zdemaskowany jako mężczyzna, wyrwał jednej z obecnych coś,
                        co zdawało się być dzieckiem. Wkrótce okazuje się, że nie jest to istota
                        ludzka, ale podobny do niej bukłak wina. Wbrew tragediowemu
                        pierwowzorowi i całej tradycji teatru greckiego, na scenie dojdzie do
                        pozornego zabójstwa o silnym ładunku komicznym, a jednocześnie
                        głęboko zakorzenionego we wzorcach, jakich dostarcza rytualny ubój.</p>
                    <quote><lb/><emph>ΓΥΝΕ Α′</emph>:
                        <lb/>ποῖ <del>ποῖ</del> σὺ φεύγεις; Οὗτος οὗτος οὐ μενεῖς;
                            <lb n="690"/>Τάλαιν' ἐγὼ τάλαινα· καὶ τὸ παιδίον
                            <lb/>ἐξαρπάσας μοι φροῦδος ἀπὸ τοῦ τιτθίου.
                            <lb/><emph>ΚΗΔΕΣΤΗΣ</emph>:
                            <lb/>Κέκραχθι. Τοῦτο δ' οὐδέποτε σὺ ψωμιεῖς,
                            <lb/>ἢν μή μ’ ἀφῆτ’· ἀλλ’ ἐνθάδ’ ἐπὶ τῶν μηρίων
                            <lb/>πληγὲν μαχαίραι τῆιδε φοινίας φλέβας
                            <lb n="695"/>καθαιματώσει βωμόν.
                            <lb/>[…]
                            <lb n="749"/><emph>ΚΗ</emph>.: Πάνυ γ’· ἐμπίμπρατε.
                            <lb n="750"/>Αὕτη δ’ ἀποσφαγήσεται μάλ’ αὐτίκα.
                            <lb/><emph>ΓΥ</emph>. Α′: Μὴ δῆθ’, ἱκετεύω σ’· ἀλλ’ ἔμ’ ὅ τι χρήιζεις πόει
                            <lb/>ὑπέρ γε τούτου.
                            <lb/><emph>ΚΗ</emph>.: Φιλότεκνός τις εἶ φύσει.
                            <lb/>Ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον ἥδ' ἀποσφαγήσεται.
                            <lb/>ΓΥ. Α′: Οἴμοι, τέκνον. Δὸς τὸ σφαγεῖον, Μανία,
                            <lb n="755"/>ἵν’ οὖν τό γ' αἷμα τοῦ τέκνου τοὐμοῦ λάβω.
                            <lb/><emph>ΚΗ</emph>.: ῞Υπεχ’ αὐτό· χαριοῦμαι γὰρ ἕν γε τοῦτό σοι.
                            <lb/><emph>ΓΥ</emph>. Α′: Κακῶς ἀπόλοι’. Ὡς φθονερὸς εἶ καὶ δυσμενής.
                            <lb/><emph>ΚΗ</emph>.: Τουτὶ τὸ δέρμα τῆς ἱερέας γίγνεται.
                            <lb/><emph>ΓΥ</emph>. Β′: Τί τῆς ἱερέας γίγνεται;
                            <lb/><emph>ΚΗ</emph>.: Τουτί. Λαβέ.</quote>
                    <quote><lb/><emph>KOBIETA I</emph>:
                        <lb/>Dokąd to uciekasz? Tutaj, tu masz zostać. O, ja nieszczęśliwa!
                        Od piersi oderwał mi dziecko i uciekł!
                        <lb/><emph>KREWNY</emph>:
                        <lb/>Krzycz sobie! Nie będziesz już go karmić, chyba że mi pozwolicie
                        odejść. Tu, na tych udźcach, gdy tym nożem uderzę jego
                        krwiste żyły – krwią zaleje ołtarz.
                        <lb/>[...]
                        <lb/>Kobiety otaczają krewnego Eurypidesa przy ołtarzu, znoszą
                        chrust i grożą podpaleniem. Zawiniątko okazuje się nie dzieckiem,
                        lecz bukłakiem wina.
                        <lb/><emph>KR</emph>.: Bardzo proszę, spalcie mnie, ale ono natychmiast zostanie zarżnięte.
                        <lb/><emph>K. I</emph>: Błagam, nie! Ze mną zrób cokolwiek zechcesz, tylko nie z nim!
                        <lb/><emph>KR</emph>.: Dobra z ciebie matka! Ale i tak je zarżnę.
                        <lb/><emph>K. I</emph>: O, moje dziecko! Daj, Manio, misę, żebym zebrała krew swojego
                        dziecka.
                        <lb/><emph>KR</emph>.: Podłóż tutaj. Na to jedno jestem gotów ci pozwolić.
                        <lb/><emph>K. I</emph>: Obyś sczezł! Taki chytry i niedobry!
                        <lb/><emph>KR</emph>.: Ta skóra przypada kapłance.
                        <lb/><emph>K. II</emph>: Co przypada kapłance?
                        <lb/><emph>KR</emph>.: To. Masz.</quote>
                    <p>693–695: <w>ἐνθάδ</w>’... <w>μαχαίραι</w> <w>τῆιδε</w> – „tu … tym nożem”; użycie zaimków
                        wskazujących pozwala wyciągnąć pewne wnioski na temat performatyki.
                        Dodatkowe źródło stanowi przedstawienie w malarstwie
                        wazowym (apulijski krater czerwonofigurowy, Martin von Wagner Museum
                        der Universität Würzburg, Antikensammlung, H 5697), które powszechnie
                        traktowane jest jako rodzaj ilustracji tego miejsca (podejście
                        takie może się wydawać niebezpieczne ze względów metodologicznych,
                        jednak ten konkretnie obraz w sposób naprawdę uderzający pasuje do
                        omawianej sceny). Zawiera ono wyobrażenie dwóch aktorów komicznych
                        w strojach kobiet, z których jeden trzyma naczynie na wino, a drugi
                        stoi przy ołtarzu z nożem w jednej ręce i rozciętym antropomorficznym
                        bukłakiem w drugiej. Na ołtarzu widać czerwone zacieki. Jak słusznie
                        zauważają Austin i Olson (2004: ad loc.), trudno wyobrażać sobie, żeby
                        nóż, który bohater ewidentnie trzyma w ręku, wygłaszając swoją kwestię,
                        stanowił element jego kobiecego stroju. Wyraźnie zatem znalazł go
                        w pobliżu ołtarza. Zastanawiające jest również sformułowanie <w>ἐπὶ</w> <w>τῶν</w>
                        <w>μηρίων</w> („nad udźcami”). Byłoby ono jak najbardziej na miejscu, gdyby
                        w omawianej chwili składano ofiarę, której części płonęłyby właśnie lub
                        leżały przygotowane do spalenia. Ponieważ akcja rozgrywa się w drugim
                        dniu Tesmoforiów (cf. 80), a zatem w czasie postu, można się domyślać,
                        że zarówno nóż, jak i udźce stanowią w tym kontekście nierealistyczny
                        dodatek, prawdopodobnie zapożyczony przez Arystofanesa
                        z tragediowego pierwowzoru sceny.</p>
                    <p>694–695: <w>πληγὲν</w>… <w>φοινίας</w> <w>φλέβας</w> <w>καθαιματώσει</w> <w>βωμόν</w> –
                        „gdy… uderzę jego krwiste żyły – krwią zaleje ołtarz”; widzowie
                        prawdopodobnie jeszcze nie wiedzą, że rekwizyt w rękach aktora –
                        w ramach konwencji – okaże się bukłakiem a nie dzieckiem. Niemniej
                        w tym kontekście doskonale zrozumiała wydaje się uwaga, jaką bohater
                        przywiązuje do krwi. Fakt, że mamy tu do czynienia z parodią makabrycznej
                        sceny w tragedii, stanowi dodatkowy czynnik. Niezależnie
                        od tego warto odnotować, że krew zwierząt ofiarnych stanowiła jeden
                        z punktów fokalnych rytuału (o czym szerzej poniżej, a także Ar. <title>Pax</title>
                        1019–20 wraz z komentarzem).</p>
                    <p>750–753: <w>ἀποσφαγήσεται</w> – „zostanie zarżnięte”; znaczenie czasownika
                        z prefiksem apo- wydaje się dosyć oczywiste: chodzi o poderżnięcie
                        gardła lub metonimicznie – o zarżnięcie, zabicie. Warto podkreślić,
                        że wyraz nigdzie nie jest poświadczony w kontekście ofiary
                        ze zwierząt, lecz mordu na ludziach (e.g. Hdt. 4.84) lub ofiary z ludzi
                        (Hdt. 4.62).</p>
                    <p>754: τὸ <w>σφαγεῖον</w> – „misa na krew”; u Homera (<title>Od</title>. 3.444) takie lub
                        podobne naczynie określane jest nazwą ἀμνίον. Malarstwo wazowe
                        (van Straten 1995: fig. 53, 115, 119, 157) wskazuje, że chodzi o szeroką
                        misę, którą umieszczano pod ciałem zwierzęcia w czasie, gdy je zarzynano
                        i ćwiartowano w celu zebrania jego krwi. Pewną jej część wykorzystywano
                        czysto rytualnie, znacząc nią ołtarz, resztę (przynajmniej
                        w czasie zwyczajnej ofiary typu thysia) zużywano do przygotowania
                        podrobów (szerzej: ad Ar. <title>Pax</title> 1119–1120).</p>
                    <p>758: na scenę wchodzi kolejna bohaterka, która ewidentnie nie wie,
                        co zaszło. Stąd pytanie w kolejnym wersie. Nie jest jasne, dlaczego została
                        ona nazwana kapłanką. Wymiana zdań pozwala jednak z pewnością
                        stwierdzić, że krewny Eurypidesa podał lub rzucił jej rozcięty
                        i opróżniony bukłak. Jest to o tyle ciekawe, że scena odzwierciedla
                        chyba typowy w tym okresie podział ról: „matka” dostarczyła „zwierzę”,
                        krewny jako mageiros, „rzeźnik” dokonał fizycznego aktu uboju.
                        Żadne z dwojga nie jest tożsame z kapłanką, czyli przedstawicielką
                        wyższego personelu świątynnego. Na temat różnych części zwierzęcia
                        jako typowych darów czy też formy wynagrodzenia kapłanów e.g.
                        Puttkammer (1912), Le Guen-Pollet (1991: 15–17), van Straten (1995:
                        154–155), Pirenne-Delforge (2010: 134). Skóra dla kapłana/kapłanki:
                        Ar. <title>Pax</title> 1122–1124.</p>
                </div>
            </div>
            
        </body>
    </text>
</TEI>
