<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/latest/tei-epidoc.rng" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="it">Eschilo: Persae (Πέρσαι, Persiani)</title>
                <title xml:lang="en">Aeschylus: Persae (Πέρσαι, Persians)</title>
                <title xml:lang="pl">Ajschylos: Persae (Πέρσαι, Persowie)</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher><ref target="https://site.unibo.it/lares/">LARES Project</ref></publisher>
                <date when="2021"/>
                <idno type="filename">trag_01_persae</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International</licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <p><title>Ajschylos. Persae (Πέρσαι, Persowie)</title>, in Krzysztof Bielawski, <title>Ofiara krwawa w Grecji starożytnej w świetle danych filologicznych. Tragedia attycka</title>, Warszawa 2017, pp. 15-20</p>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <revisionDesc>
            <listChange>
                <change when="2022-02-10" who="Gaetano Spampinato">encoded in XML</change>
                <change when="2017" who="Krzysztof Bielawski">written contents</change>
            </listChange>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            
            <div type="edition" xml:lang="it">
                <div type="textpart" n="intro"> 
                    <p>Questo è il più antico dramma di Eschilo conservato nella sua interezza; fu messo in scena 
                        ad Atene nel 472 come parte centrale di una trilogia. I Persiani è un "dramma storico", come ha scritto Lesky (2006: 93), ma attraverso 
                        L'interpretazione della storia va oltre la storia. Descrivono eventi 
                        Nel palazzo del re persiano, dove la regina, la vedova di Dario, 
                        attende notizie sulla sorte di suo figlio Serse, che è partito per 
                        conquistando Hellada ed entrando nella battaglia di Salamina. Il dramma contiene 
                        un meraviglioso resoconto della battaglia (v. 353-432), scritto dal suo partecipante Eschilo, e una visione del fantasma di Dario proveniente dall'Ade, 
                        per interpretare le azioni del proprio figlio. Soprattutto, però 
                        è un'interpretazione teologica degli eventi. </p>
                    <p>Il tema del sacrificio di sangue è assente in Perses. La terminologia 
                        La terminologia tecnica relativa al sacrificio di sangue appare solo in relazione 
                        con sacrifici incruenti, che sono notati nel commento a causa di 
                        a causa dei legami lessicografici con il linguaggio del sacrificio in generale. </p>
                    <p> Testo originale come modificato: West (1991b)</p>
                </div>    
                    <div type="textpart" n="commentary">
                        <div type="textpart" n="Persians_201-206">
                            <head>Persiani 201-206</head>
                            <div type="textpart" n="201-206_intro">
                                <p>Passus da un discorso della regina Athosseus, in cui prima racconta il suo sogno infausto sulla morte di Serse, e poi riferisce i segni letti dal volo degli uccelli - un falco che attacca e sconfigge un'aquila indifesa. Quest'aquila nella visione di Atossa stava schivando 
                                    dal falco verso il falò o l'altare (eschara) al mattino quando intendeva fare dei sacrifici. Il passus non contiene riferimenti al 
                                    sacrificio di sangue, solo le offerte di pelanos e i riti di purificazione sono menzionati. Tuttavia, contiene termini tecnici relativi al sacrificio di sangue: θυηπόλος, τέλος, βωμός, ἐσχάρα, che dovrebbero essere notati per la loro funzione in contesti direttamente collegati 
                                    con il sacrificio di sangue.</p>
                                
                                <quote>
                                    <lb/>ἐπεὶ δ᾽ ἀνέστην καὶ χεροῖν καλλιρρόου 
                                    <lb/>ἔψαυσα πηγῆς, σὺν θυηπόλῳ χερὶ 
                                    <lb/>βωμὸν προσέστην, ἀποτρόποισι δαίμοσιν 
                                    <lb/>θέλουσα θῦσαι πέλανον, ὧν τέλη τάδε. 
                                    <lb/>ὁρῶ δὲ φεύγοντ᾽ αἰετὸν πρὸς ἐσχάραν 
                                    <lb/>Φοίβου.
                                </quote>
                                
                                <quote><emph>Tr.:</emph>204: ὧν τέλη τάδε - "a cui sono dovuti tali sacrifici". Frits M.J. Waanders nel suo lavoro sul significato di τέλος e τελέω (Waanders 
                                    1983: 96, cfr. anche 17) suggerisce qui il significato di τέλος come "compito" neutro, 
                                    dovere", che darebbe il senso di "fare un sacrificio agli dei [...] ai quali tale azione è dovuta". Sembra, tuttavia, che un significato più basilare, già 
                                    solo legato alla performatività del rito sacrificale (ibidem: 96), già 
                                    che denota direttamente questo sacrificio (in Waanders 1983: 96 - 'offerte', 'obbligo religioso' in relazione a Supp. 122; Bielawski 2004: 65-68) è più giustificato qui a causa del contesto. Sembra addirittura che τέλη sia una sorta di equivalente per πέλανον (commento dettagliato su 
                                    questo verso Bielawski 2004: 69-70). Henry D. Broadhead (1960: 82) nel suo commento ai Persiani indica due possibili significati di τέλη in questo 
                                    luogo: 1. come "riti", "rituali", "attività sacre e rituali"; 2. come 
                                    "sacrifici" ("offerte"). Alla fine, però, propone la traduzione: "richiedere 
                                    tali offerte". Un recente commento (Garvie 2009: 123) replica queste considerazioni. In un altro lavoro precedente, Waanders (1976: 478) indica il verso commentato come un esempio dell'uso del sostantivo τέλος in un senso esplicitamente religioso. In questo caso, il sostantivo dovrebbe essere 
                                    da considerare come appartenente al linguaggio tecnico del sacrificio, anche se non del 
                                    sanguinosa (un tale significato, tuttavia, è anche possibile). </quote>
                                <p>205: πρὸς <w>ἐσχάραν</w> - "verso l'altare"; ἐσχάρα è principalmente il focolare sull'altare, qui usato metonimicamente per indicare l'intero altare. 
                                    Oltre al suddetto passus, altre due volte, sia nel consiglio del capo del coro (vv. 219-220: δεύτερον δὲ χρὴ χοὰς / γῇ τε 
                                    καὶ φθιτοῖς χέασθαι), così come più tardi nelle dichiarazioni della regina (v. 229: 
                                    πάντ᾽ ἐφήσομεν θεοῖσι τοῖς τ᾿ ἔνερθε γῆς φίλοις<note n="1">Nell'edizione di West: Πάντα θήσομεν θεοῖσι τοῖς τ ̓ ἔνερθε γῆς φίλοις (la lezione di Page non è stata affatto notata da West nell'apparato).</note>), appaiono sacrifici agli dei e ai morti - ma in entrambi i casi è 
                                    solo un sacrificio liquido combinato con la preghiera.
                                    Allo stesso modo, nei versi 522-524, dopo aver sentito parlare il messaggero 
                                    del disastro salamitano, la regina dichiara la necessità di innalzare preghiere agli dei (θεοῖς μὲν πρῶτον εὔξασθαι θέλω) e di offrire alla terra e ai morti (γῇ τε καὶ φθιτοῖς) doni (δωρήματα), consistenti in 
                                    il pelanos portato da casa (λαβοῦσα πέλανον ἐξ οἴκων ἐμῶν). 
                                    L'ampio passus con il sacrificio necromantico per i morti (vv. 609-622) contiene informazioni dettagliate su questo tipo di sacrificio e le sue componenti, ma il vocabolario presente 
                                    il vocabolario tecnico non contiene alcun riferimento, nemmeno metaforico 
                                    al sacrificio di sangue. Lo stesso, tra l'altro, come più tardi nel discorso dello spirito di Dario (v. 685).</p>
                            </div>
                        </div>
                        <div type="textpart" n="Persians_816-817">
                            <head>816-817</head>
                            <div type="textpart" n="177-179">                     
                                <quote>
                                    <lb/>τόσος γὰρ ἔσται πέλανος αἱματοσφαγὴς 
                                    <lb/>πρὸς γῇ Πλαταιῶν Δωρίδος λόγχης ὕπο.
                                </quote>
                                
                                <quote><emph>Tr.: </emph>Per un pelanos così sanguinoso e sacrificale
                                    La lancia dorica si srotolerà sul suolo platonico.</quote>
                                
                                <p>Passo dal discorso fantasma di Dario, che annuncia la sconfitta dei persiani 
                                    a Plataea, indicando come causa della sconfitta l'insulto al greco 
                                    templi. Eschilo usa qui una metafora della lingua caratteristica per 
                                    sacrificio di sangue, presentando la morte dei soldati persiani come un sacrificio 
                                    (pelanos, vedi commento sopra al v. 203), che è precedentemente menzionato ripetutamente dalla regina, dal coro e dallo spirito di Dario come 
                                    appropriato alla terra e ai morti. In un certo senso, la metafora si applica 
                                    anche il linguaggio del sacrificio incruento - pelanos come sacrificio liquido e incruento 
                                    diventa nella visione poetica di Eschilo un sacrificio di sangue (αἷμα), in aggiunta 
                                    steso nel modo proprio di un sacrificio di sangue (σφαγής). Nell'immagine metaforica, i Doriani usano una lancia - e non un coltello (machaira) 
                                    come nel classico sacrificio di sangue - macellano (sphazein) non il 
                                    animali sacrificali, ma persiani, per trarne il sangue. E questo sangue 
                                    è a sua volta sacrificato come pelanos, caratteristica del 
                                    sacrificio incruento. Così, in questa immagine c'è un metaforico 
                                    feedback tra sacrificio cruento e incruento, costruendo da un lato 
                                    immagine di una morte cruenta da un lato, e dall'altro un legame con il ripetuto 
                                    menzionato prima, le offerte ai morti. </p>
                                <p>816: <w>αἱματοσφαγής</w> - "sanguinoso, sacrificale"; Eschilo hapax 
                                    legomenon. Compositum composto da αἷμα e dal soggetto σφάγ- - dal verbo σφάζω, associato al rito del sacrificio di sangue e che significa 
                                    il massacro di una vittima. Né i lessici bizantini né gli studi moderni sul linguaggio tecnico del sacrificio invocano questo aggettivo 
                                    (per esempio Rudhardt). Non è nemmeno notato dal LSJ (anche nel supplemento). 
                                    Il dizionario greco-polacco di Zygmunt Węclewski (1905) dà il significato di 
                                    (sv.): "spruzzato del sangue degli uccisi", sanguine maculatus, e dizionario di Montanari (s.v.): "fatto con il sangue dei macellati" con l'indicazione che nel relativo passus si riferisce alle libagioni. Nell'interpretazione del 
                                    In quest'ultimo caso avremmo "pelanos mescolato al sangue dei macellati". 
                                    Diversi manoscritti tardivi contengono la lezione αἱματοσταγής invece di αἱματοσφαγής. In almeno un caso, sia Roger D. Dawe che Denys L. Page hanno trovato la lezione sovrascritta. 
                                    Il senso di questo compositum rimane simile: 'grondante di sangue', tuttavia 
                                    l'immagine della metafora viene indebolita privandola della sua connessione etimologica con il linguaggio del sacrificio di sangue e il processo di macellazione di una vittima. 
                                    Martin L. West, nella sua edizione che costituisce la base di questo commento, argomenta a favore della lezione αἱματοσταγής, citando nell'apparato critico il verso 1389 Ag. dove abbiamo la frase αἵματος σφαγήν
                                    (così anche Garvie 2009: 313-314).</p>
                            </div>
                        </div>
                    </div>
                
                
            </div>
            
            <div type="edition" xml:lang="en">
                    <div type="textpart" n="intro"> 
                        <p>This is the oldest of Aeschylus' plays preserved in its entirety; it was staged 
                            in Athens in 472 as the middle part of a trilogy. The Persians is a 'historical drama', as Lesky (2006: 93) wrote, but through 
                            interpretation of history they go beyond history. They describe events 
                            In the palace of the Persian king, where the queen, the widow of Darius, 
                            awaits news of the fate of her son Xerxes, who has set out to 
                            conquering Hellada and entering the battle of Salamis. The drama contains 
                            a wonderful account of the battle (v. 353-432), written by its participant Aeschylus, and a vision of Darius' ghost coming from Hades, 
                            to interpret the actions of his own son. Above all, however 
                            is a theological interpretation of the events. </p>
                        <p>The theme of blood sacrifice is absent in Perses. The terminology 
                            technical terminology related to blood sacrifice appears only in connection 
                            with bloodless sacrifices, which are noted in the commentary because of 
                            due to the lexicographical links with the language of sacrifice in general. </p>
                        <p> Source text as edited: West (1991b)</p>
                    </div>
                    <div type="textpart" n="commentary">
                        <div type="textpart" n="Persians_201-206">
                            <head>Persians 201-206</head>
                            <div type="textpart" n="201-206_intro">
                                <p>Passus from a speech by Queen Athosseus, in which she first recounts her ominous dream about the death of Xerxes, and then relates signs read from the flight of birds - a hawk that attacks and defeats a defenceless eagle. This eagle in the vision of Atossa was dodging 
                                    from the falcon towards the bonfire or the altar (eschara) in the morning when she intended to make sacrifices. The passus does not contain references to the 
                                    blood sacrifice, only pelanos offerings and purification rites are mentioned. It does, however, contain technical terms related to the blood sacrifice: θυηπόλος, τέλος, βωμός, ἐσχάρα, which should be noted for their function in contexts directly related 
                                    with the blood sacrifice. 
                                </p>
                                
                                <quote>
                                    <lb/>  ἐπεὶ δ᾽ ἀνέστην καὶ χεροῖν καλλιρρόου 
                                    <lb/>  ἔψαυσα πηγῆς, σὺν θυηπόλῳ χερὶ 
                                    <lb/>βωμὸν προσέστην, ἀποτρόποισι δαίμοσιν 
                                    <lb/>  θέλουσα θῦσαι πέλανον, ὧν τέλη τάδε. 
                                    <lb/>      ὁρῶ δὲ φεύγοντ᾽ αἰετὸν πρὸς ἐσχάραν 
                                    <lb/>      Φοίβου.
                                </quote>
                                
                                <quote><emph>Tr.:</emph>Kiedy wstałam i zanurzyłam dłonie w pięknym bijącym 
                                    Źródle, stanęłam przy ołtarzu z ręką spełniającą ofiary, 
                                    Zamierzając złożyć w ofiarę pelanos bogom zła odwrócicielom, 
                                    Którym takie ofiary są należne. 
                                    Widzę zaś, że orzeł umyka w stronę ołtarza Feba. </quote>
                            </div>
                            <div type="textpart" n="commentary">
                                <p>202: σὺν θυηπόλῳ χερί – „z ręką spełniającą ofiary”. Θυηπόλος 
                                    – „ofiarny”, „spełniający ofiarę”, w postaci urzeczownikowionej, jak 
                                    sugerują Suda (s.v.: Θυηπόλος: ὁ θύων, ὁ ἱερεύς) i Hesychios (s.v.: 
                                    θυηπόλος· ὁ περὶ τὰς θυσίας ἀναστρεφόμενος, ἱερεύς) – „ofiarnik”, 
                                    „kapłan”. </p>
                                <p>203: θῦσαι πέλανον – „złożyć (oznacza spalić) w ofiarę pelanos”. Pelanos – półpłynna mieszanina miodu, mąki i oliwy (por. Fraenkel 1950, 
                                    vol. 1: 54–55 w komentarzu do w. 96 Ag. oraz Jameson 1956: passim), 
                                    ewentualnie ciastko ofiarne lub placek (por. Pauzaniasz 8.2.3: πέμματα 
                                    ἐπιχώρια […], ἃ πελάνους καλοῦσιν ἔτι καὶ ἐς ἡμᾶς Ἀθηναῖοι). </p>
                                <p>204: ὧν τέλη τάδε – „którym takie ofiary są należne”. Frits M.J. Waanders in his work on the meaning of the words τέλος and τελέω (Waanders 
                                    1983: 96, cf. also 17) suggests here the meaning of τέλος as a neutral "task, 
                                    duty', which would give the sense of 'make a sacrifice to the gods [...] to whom such an action is due'. It seems, however, that a more basic meaning, already 
                                    only related to the performatics of the sacrificial ritual (ibidem: 96), already 
                                    directly denoting this sacrifice (in Waanders 1983: 96 - 'offerings', 'religiousobligation' in relation to Supp. 122; Bielawski 2004: 65-68) is more justified here because of the context. It even seems that τέλη are a kind of equivalent for πέλανον (detailed commentary on 
                                    this verse Bielawski 2004: 69-70). Henry D. Broadhead (1960: 82) in his commentary on Persians points out two possible meanings of τέλη in this 
                                    place: 1. as 'rites', 'rituals', 'sacred, ritual activities'; 2. as 
                                    "sacrifices" ("offerings"). Ultimately, however, he proposes the translation: "require 
                                    such offerings". A recent commentary (Garvie 2009: 123) replicates these considerations. In another earlier work, Waanders (1976: 478) points to the commented verse as an example of the use of the noun τέλος in an explicitly religious sense. In this case, the noun should be 
                                    to be considered as belonging to the technical language of sacrifice, albeit not of the 
                                    bloody (such a meaning, however, is also possible). </p>
                                <p>205: πρὸς ἐσχάραν - "towards the altar"; ἐσχάρα is primarily the hearth on the altar, here used metonymically to denote the entire altar. 
                                    Apart from the above passus, twice more, both in the advice of the choir leader (vv. 219-220: δεύτερον δὲ χρὴ χοὰς / γῇ τε 
                                    καὶ φθιτοῖς χέασθαι), as well as later in the Queen's declarations (v. 229: 
                                    πάντ᾽ ἐφήσομεν θεοῖσι τοῖς τ᾿ ἔνερθε γῆς φίλοις<note n="1">In West's edition: Πάντα θήσομεν θεοῖσι τοῖς τ ̓ ἔνερθε γῆς φίλοις (Page's lesson was not noted by West in the apparatus at all).</note>), sacrifices to the gods and to the dead appear - but in both cases it is 
                                    only a liquid sacrifice combined with prayer.
                                    Similarly, in verses 522-524, after hearing the messenger speak 
                                    of the Salamanian disaster, the Queen declares the necessity of raising prayers to the gods (θεοῖς μὲν πρῶτον εὔξασθαι θέλω) and of offering to the earth and to the dead (γῇ τε καὶ φθιτοῖς) gifts (δωρήματα), consisting of 
                                    the pelanos brought from home (λαβοῦσα πέλανον ἐξ οἴκων ἐμῶν). 
                                    The extensive passus with the necromantic sacrifice for the dead (vv. 609-622) contains detailed information on this type of sacrifice and its components, but the vocabulary present 
                                    technical vocabulary does not contain any - even metaphorical - references 
                                    to the blood sacrifice. The same, by the way, as later in Darius's spirit speech (v. 685).</p>
                            </div>
                        </div>
                        <div type="textpart" n="Persians_816-817">
                            <head>816-817</head>
                            <div type="textpart" n="177-179">                     
                                <quote>
                                    <lb/>τόσος γὰρ ἔσται πέλανος αἱματοσφαγὴς 
                                    <lb/>πρὸς γῇ Πλαταιῶν Δωρίδος λόγχης ὕπο.
                                </quote>
                                
                                <quote><emph>Tr.:</emph> For such a bloody, sacrificial pelanos
                                    The Doric spear will roll out on the Plataean soil.</quote>
                                
                                <p>Passus from the ghost speech of Darius, who announces the defeat of the Persians 
                                    at Plataea, indicating as the cause of the defeat the insult to the Greek 
                                    temples. Aeschylus uses here a metaphor of the language characteristic for 
                                    blood sacrifice, presenting the death of Persian soldiers as a sacrifice 
                                    (pelanos, see comment above on v. 203), which is previously mentioned repeatedly by the Queen, the chorus and the spirit of Darius as 
                                    appropriate to the land and the dead. In a sense, the metaphor applies 
                                    also the language of the bloodless sacrifice - pelanos as a liquid and bloodless sacrifice 
                                    becomes in Aeschylus' poetic vision a blood sacrifice (αἷμα), in addition 
                                    rolled out in the manner proper to a blood sacrifice (σφαγής). In the metaphorical image, the Dorians use a spear - and not a knife (machaira) 
                                    as in the classic blood sacrifice - they slaughter (sphazein) not the 
                                    sacrificial animals, but Persians, in order to draw blood from them. And this blood 
                                    is in turn sacrificed like pelanos, characteristic of the 
                                    bloodless sacrifice. Thus, in this image there is a metaphorical 
                                    feedback between bloody and bloodless sacrifice, building up on the one hand 
                                    image of a bloody death on the one hand, and on the other a link to the repeatedly 
                                    mentioned earlier, the offerings to the dead. </p>
                                <p>816: αἱματοσφαγής - "bloody, sacrificial"; Aeschylus hapax 
                                    legomenon. Compositum composed of αἷμα and the subject σφάγ- - from the verb σφάζω, associated with the ritual of blood sacrifice and meaning 
                                    the slaughter of a victim. Neither Byzantine lexicons nor modern studies of the technical language of sacrifice invoke this adjective 
                                    (e.g. Rudhardt). It is not even noted by the LSJ (also in the supplement). 
                                    Zygmunt Węclewski's Greek-Polish dictionary (1905) gives the meaning of 
                                    (sv.): "splashed with the blood of the slain", sanguine maculatus, and Montanari's dictionary (s.v.): "made with the blood of the slaughtered" with the indication that in the relevant passus it refers to libations. In the interpretation of the 
                                    latter we would have "pelanos mixed with the blood of the slaughtered". 
                                    Several late manuscripts contain the lection αἱματοσταγής instead of αἱματοσφαγής. In at least one instance, both Roger D. Dawe and Denys L. Page found the lesson overwritten. 
                                    The sense of this compositum remains similar: 'dripping with blood', however 
                                    the image of the metaphor is weakened by depriving it of its etymological connection to the language of blood sacrifice and the process of butchering a victim. 
                                    Martin L. West, in his edition that forms the basis of this commentary, argues in favour of the αἱματοσταγής lesson, citing in the critical apparatus verse 1389 Ag. where we have the phrase αἵματος σφαγήν
                                    (so also Garvie 2009: 313-314).</p>
                            </div>
                        </div>
                    </div>
                
                
            </div>
            
            <div type="edition" xml:lang="pl">
                    <div type="textpart" n="intro"> 
                        <p>To najstarsza z zachowanych w całości sztuk Ajschylosa; wystawiona 
                            w Atenach w roku 472 jako środkowa część trylogii. Persowie są „dramatem historycznym”, jak napisał Lesky (2006: 93), jednak poprzez 
                            interpretację dziejów wykraczają poza historię. Opisują wydarzenia 
                            w pałacu króla perskiego, w którym królowa, wdowa po Dariuszu, 
                            oczekuje wiadomości o losach syna Kserksesa, wyprawionego na 
                            podbój Hellady i stającego do bitwy pod Salaminą. Dramat zawiera 
                            wspaniałą relację z tej bitwy (w. 353–432), napisaną przez jej uczestnika – <persName key="Aeschylus">Ajschylosa</persName>, oraz wizję ducha Dariusza przybywającego z Hadesu, 
                            żeby zinterpretować działania własnego syna. Nade wszystko jednak 
                            stanowi teologiczną interpretację wydarzeń. </p>
                        <p>Tematyka ofiary krwawej jest w Persach nieobecna. Terminologia 
                            techniczna związana z ofiarą krwawą pojawia się jedynie w związku 
                            z ofiarami bezkrwawymi, które zostały odnotowane w komentarzu ze 
                            względu na związki leksykograficzne z językiem ofiary w ogóle. </p>
                        <p>   Tekst źródłowy według edycji: West (1991b)</p>
                    </div>
                    <div type="textpart" n="commentary">
                        <div type="textpart" n="Persians_201-206">
                            <head>Persians 201-206</head>
                            <div type="textpart" n="201-206_intro">
                                <p>Passus z przemowy królowej Atossy, w której najpierw opowiada ona swój złowróżbny sen o śmierci Kserksesa, a następnie relacjonuje znaki wyczytane z lotu ptaków – jastrzębia, który atakuje i pokonuje bezbronnego orła. Orzeł ten w wizji Atossy umykał 
                                    przed sokołem w stronę ogniska lub ołtarza (eschara) rankiem, kiedy zamierzała złożyć ofiary. Passus nie zawiera odniesień do ofiary 
                                    krwawej, wspomniane są jedynie ofiary z pelanosu i obrzędy oczyszczające. Zawiera jednak terminy techniczne związane z ofiarą krwawą: θυηπόλος, τέλος, βωμός, ἐσχάρα, które należy odnotować ze względu na ich funkcje w kontekstach bezpośrednio związanych 
                                    z ofiarą krwawą. 
                                </p>
                                
                                <quote>
                                    <lb/>ἐπεὶ δ᾽ ἀνέστην καὶ χεροῖν καλλιρρόου 
                                    <lb/>ἔψαυσα πηγῆς, σὺν θυηπόλῳ χερὶ 
                                    <lb/>βωμὸν προσέστην, ἀποτρόποισι δαίμοσιν 
                                    <lb/>θέλουσα θῦσαι πέλανον, ὧν τέλη τάδε. 
                                    <lb/>ὁρῶ δὲ φεύγοντ᾽ αἰετὸν πρὸς ἐσχάραν 
                                    <lb/>Φοίβου.
                                </quote>
                                
                                <quote><emph>Tr.:</emph>Kiedy wstałam i zanurzyłam dłonie w pięknym bijącym 
                                    Źródle, stanęłam przy ołtarzu z ręką spełniającą ofiary, 
                                    Zamierzając złożyć w ofiarę pelanos bogom zła odwrócicielom, 
                                    Którym takie ofiary są należne. 
                                    Widzę zaś, że orzeł umyka w stronę ołtarza Feba.</quote>
                            </div>
                            
                            <div type="textpart" n="commentary">
                                <p>202: σὺν θυηπόλῳ χερί – „z ręką spełniającą ofiary”. Θυηπόλος 
                                    – „ofiarny”, „spełniający ofiarę”, w postaci urzeczownikowionej, jak 
                                    sugerują Suda (s.v.: Θυηπόλος: ὁ θύων, ὁ ἱερεύς) i Hesychios (s.v.: 
                                    θυηπόλος· ὁ περὶ τὰς θυσίας ἀναστρεφόμενος, ἱερεύς) – „ofiarnik”, 
                                    „kapłan”. </p>
                                <p>203: θῦσαι πέλανον – „złożyć (oznacza spalić) w ofiarę pelanos”. Pelanos – półpłynna mieszanina miodu, mąki i oliwy (por. Fraenkel 1950, 
                                    vol. 1: 54–55 w komentarzu do w. 96 Ag. oraz Jameson 1956: passim), 
                                    ewentualnie ciastko ofiarne lub placek (por. Pauzaniasz 8.2.3: πέμματα 
                                    ἐπιχώρια […], ἃ πελάνους καλοῦσιν ἔτι καὶ ἐς ἡμᾶς Ἀθηναῖοι). </p>
                                <p>204: ὧν τέλη τάδε – „którym takie ofiary są należne”. Frits M.J. Waanders w swojej pracy poświęconej znaczeniu słów τέλος i τελέω (Waanders 
                                    1983: 96, por. też 17) sugeruje tutaj znaczenie τέλος jako neutralne „task, 
                                    duty”, co dawałoby sens „złożyć ofiarę bogom […], którym należy się takie działanie”. Wydaje się jednak, że bardziej podstawowe znaczenie, już 
                                    to jedynie związane z performatyką rytuału ofiarnego (ibidem: 96), już to 
                                    wprost tę ofiarę oznaczające (u Waandersa 1983: 96 – „offerings”, „religiousobligation” w odniesieniu do Supp. 122; Bielawski 2004: 65–68) jest tu bardziej uzasadnione ze względu na kontekst. Wydaje się nawet, że τέλη stanowią swoisty równoważnik dla πέλανον (szczegółowy komentarz do 
                                    tego wersu Bielawski 2004: 69–70). Henry D. Broadhead (1960: 82) w swoim komentarzu do Persów zaznacza dwie możliwości znaczeń τέλη w tym 
                                    miejscu: 1. jako „ryty”, „rytuały”, „czynności święte, obrzędowe”; 2. jako 
                                    „ofiary” („offerings”). Ostatecznie jednak proponuje przekład: „require 
                                    such offerings”. Najnowszy komentarz (Garvie 2009: 123) powiela te rozważania. W innej wcześniejszej pracy Waanders (1976: 478) wskazuje komentowany wers jako przykład zastosowania rzeczownika τέλος w jednoznacznie religijnym znaczeniu. W tym wypadku rzeczownik ten należy 
                                    uznać za należący do technicznego języka ofiary, jakkolwiek nie ofiary 
                                    krwawej (takie znaczenie jednak jest również możliwe). </p>
                                <p>205: πρὸς ἐσχάραν – „w stronę ołtarza”; ἐσχάρα to przede wszystkim palenisko na ołtarzu, tutaj zastosowane metonimicznie na określenie całego ołtarza. 
                                    Poza powyższym passusem jeszcze dwukrotnie, zarówno w radach przodownika chóru (w. 219–220: δεύτερον δὲ χρὴ χοὰς / γῇ τε 
                                    καὶ φθιτοῖς χέασθαι), jak i później w deklaracjach Królowej (w. 229: 
                                    πάντ᾽ ἐφήσομεν θεοῖσι τοῖς τ᾿ ἔνερθε γῆς φίλοις<note n="1">W edycji Westa: Πάντα θήσομεν θεοῖσι τοῖς τ ̓ ἔνερθε γῆς φίλοις (lekcja Page’a nie została przez Westa w ogóle odnotowana w aparacie).</note>), pojawiają się ofiary dla bogów oraz dla zmarłych – jednak w obydwu wypadkach jest to 
                                    jedynie ofiara płynna połączona z modlitwą.
                                    Podobnie w wersach 522–524, już po wysłuchaniu mowy posłańca 
                                    o klęsce salamińskiej, Królowa deklaruje konieczność wzniesienia modłów do bogów (θεοῖς μὲν πρῶτον εὔξασθαι θέλω) oraz złożenia ziemi i zmarłym (γῇ τε καὶ φθιτοῖς) darów (δωρήματα), na które składa 
                                    się przyniesiony z domu pelanos (λαβοῦσα πέλανον ἐξ οἴκων ἐμῶν). 
                                    Obszerny passus z ofiarą dla zmarłego o charakterze nekromantycznym (w. 609–622) zawiera szczegółowe informacje na temat tego rodzaju ofiary i jej składników, jednak występujące w nim słownictwo 
                                    techniczne nie zawiera żadnych – choćby metaforycznych – odniesień 
                                    do ofiary krwawej. Tak samo zresztą jak później w mowie ducha Dariusza (w. 685).</p>
                            </div>
                        </div>
                        <div type="textpart" n="Persians_816-817">
                            <head>816-817</head>
                            <div type="textpart" n="177-179">                     
                                <quote>
                                    <lb/>τόσος γὰρ ἔσται πέλανος αἱματοσφαγὴς 
                                    <lb/>πρὸς γῇ Πλαταιῶν Δωρίδος λόγχης ὕπο.
                                </quote>
                                
                                <quote><emph>Tr.: </emph>Bo taki krwawy, ofiarny pelanos
                                    Dorycka włócznia wytoczy na platejskiej ziemi. </quote>
                                
                                <p>Passus z mowy ducha Dariusza, który zapowiada klęskę Persów 
                                    pod Platejami, jako przyczynę klęski wskazując znieważenie greckich 
                                    świątyń. Ajschylos posługuje się tu metaforą języka właściwego dla 
                                    ofiary krwawej, przedstawiając śmierć żołnierzy perskich jako ofiarę 
                                    (pelanos, zob. komentarz powyżej do w. 203), która wcześniej wielokrotnie jest wspominana przez Królową, chór i ducha Dariusza jako 
                                    właściwa dla ziemi i zmarłych. W pewnym sensie metafora dotyczy 
                                    też języka ofiary bezkrwawej – pelanos jako ofiara płynna i bezkrwawa 
                                    staje się w poetyckiej wizji Ajschylosa ofiarą z krwi (<w>αἷμα</w>), w dodatku 
                                    wytoczonej w sposób właściwy dla ofiary krwawej (<w>σφαγής</w>). W metaforycznym obrazie Dorowie za pomocą włóczni – a nie noża (machaira) 
                                    jak w klasycznej ofierze krwawej – dokonują zarżnięcia (sphazein) nie 
                                    zwierząt ofiarnych, ale Persów, by wytoczyć z nich krew. A krew ta 
                                    składana jest z kolei w ofierze jak pelanos, charakterystyczny dla ofiary 
                                    bezkrwawej. W obrazie tym występuje więc metaforyczne sprzężenie 
                                    zwrotne między ofiarą krwawą i bezkrwawą, budując z jednej strony 
                                    obraz krwawej śmierci, a z drugiej – związek z wielokrotnie wcześniej 
                                    wspominanymi ofiarami dla zmarłych. </p>
                                <p>816: αἱματοσφαγής – „krwawy, ofiarny”; Ajschylosowe hapax 
                                    legomenon. Compositum złożone z αἷμα i tematu σφάγ- – od czasownika <w>σφάζω</w>, związanego z rytuałem ofiary krwawej i oznaczającego 
                                    zarzynanie ofiary. Przymiotnika tego nie przywołują ani bizantyjskie leksykony, ani nowożytne opracowania języka technicznego ofiary 
                                    (np. Rudhardt). Nie odnotowuje go nawet LSJ (także w suplemencie). 
                                    Słownik grecko-polski Zygmunta Węclewskiego (1905) podaje znaczenie 
                                    (sv.): „krwią zabitych zbryzgany”, sanguine maculatus, a słownik Montanariego (s.v.): „made with the blood of the slaughtered” z zaznaczeniem, że w odnośnym passusie dotyczy to libacji. W interpretacji tego 
                                    ostatniego mielibyśmy „pelanos zmieszany z krwią zamordowanych”. 
                                    W kilku późnych manuskryptach znajduje się lekcja αἱματοσταγής zamiast αἱματοσφαγής. Przynajmniej w jednym wypadku zarówno Roger D. Dawe, jak i Denys L. Page uznali tę lekcję za nadpisaną. 
                                    Sens tego compositum pozostaje podobny: „ociekający krwią”, jednak 
                                    obraz metafory zostaje osłabiony przez pozbawienie jej etymologicznego związku z językiem ofiary krwawej i procesu zarzynania ofiary. 
                                    Martin L. West w swojej edycji, która stanowi podstawę tego komentarza, opowiada się za lekcją αἱματοσταγής, przywołując w aparacie krytycznym wers 1389 Ag., gdzie mamy zwrot αἵματος σφαγήν
                                    (tak samo też Garvie 2009: 313–314).</p>
                            </div>
                        </div>
                    </div>
                
            </div>
            
        </body>
    </text>
</TEI>
