Sofokles
edition published: 2021
availability: Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

Ryty ofiarne w zachowanych tragediach Sofoklesa zajmują zaskakująco – zwłaszcza w porównaniu z dziełami pozostałych dwóch tragików – mało miejsca. W żadnym ze zbiorczych opracowań akademickich twórczości Sofoklesa czy wprowadzeń do studiów nad nim temat ofiary jako odrębny przedmiot badań w ogóle się nie pojawia[^1]. Ma to swoje uzasadnienie w powszechnie przyjętym przekonaniu, że kwestie religijne w twórczości Sofoklesa zdecydowanie ustępują pola problemom politycznym, społecznym i filozoficznym (Jouanna 2007: passim). Jedynym pozornie monograficznym opracowaniem problematyki ofiary w tekstach Sofoklesa jest niewielki artykuł Burkerta Opferritual bei Sophokles. Pragmatik – Symbolik – Theater (Burkert 1985b = Burkert 2007: 73–91), bierze on jednak pod uwagę tylko trzy tragedie: Edypa króla, Trachinki i Antygonę oraz bardzo wybiórczo omawia pojedyncze sceny. Nie oznacza to jednak, że problemy religijne w twórczości Sofoklesa nie występują. Poniższy komentarz, skoncentrowany wycinkowo na szczegółowym zagadnieniu ofiary krwawej, stanowi – obok podstawowej funkcji poznawczej związanej z opisem rzeczywistości rytualnej w tekstach literatury greckiej – równocześnie propozycję zwrócenia większej uwagi i przywiązania większej wagi do religijnego tła, religijnego słownictwa i obrazowania w dziele Ateńczyka.

[^1: 20 Zob. np. najnowsze Markantonatos 2012: 411–427 (rozdział Ritual in Sophocles).]

Kolejność omawianych poniżej dzieł podyktowana jest porządkiem powszechnie przyjętej chronologii zachowanych tragedii Sofoklesa: Antygona (441), Ajas (441), Trachinki (431), Król Edyp (429), Elektra (411), Filoktet (409), Edyp w Kolonos (407–401).