Odissea canto I
edition published: 2021
availability: Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

Pieśń I przedstawia wydarzenia pierwszego dnia fabuły eposu, informując słuchacza o postanowieniu bogów o powrocie Odyseusza na Itakę i przedstawiając sytuację na wyspie. Struktura pieśni jest następująca:

1–10 Proojmion.

1–26 Początek opowiadania: Odyseusz po utracie towarzyszy przebywa u Kalypso.

26–95 Rada bogów – dezycja o powrocie herosa do domu.

96–324 Atena/Mentes na Itace; rozmowa z Telemachem.

325–424 Telemach konfrontuje się z Zalotnikami.

Pierwsza aluzja do ofiary pojawia się już w proojmionie, gdzie wspomina się o losie towarzyszy Odyseusza, którzy zginęli z własnej winy po zjedzeniu krów Heliosa [tekst 66].

Odyseja I 6–9

Proojmion Odysei zawiera odniesienie do ofiary z krów poświęconych Heliosowi, która stała się przyczyną zguby towarzyszy Odyseusza (Od. 12.260–425). Wyszczególnienie tego epizodu nie jest tak zaskakujące, jak sądzi Stephanie West: śmierć towarzyszy w wyniku gniewu Heliosa nie jest jedyną przyczyną zguby członków wyprawy trojańskiej z Itaki powracających do ojczyzny, gdyż jedenaście z dwunastu okrętów zostało zniszczonych przez Lestrigonów, a wielu członków załogi okrętu Odyseusza zginęło w czasie żeglugi z różnych powodów (Od. 9.290, 311, 344; Od. 10.551–2; Od. 12.245 i nast.). Wprowadzenie epizodu ze stadem Heliosa jest istotne z punktu widzenia całości narracji, gdyż oznacza utratę ostatnich towarzyszy i oznacza początek samotnej podróży Odyseusza (de Jong 2001: 7). Poeta mówiąc o ofierze z wołów Heliosa nie używa terminologii ofiarniczej, skupiając się na fakcie zjedzenie zwierząt, co upodabnia – przynajmniej w warstwie języka opisu – działanie towarzyszy Odyseusz do postępowania zalotników na Itace.

ἀλλ’ οὐδ’ ὧς ἑτάρους ἐρρύσατο, ἱέμενός περ· αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο, νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ἠελίοιο ἤσθιον· αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ.

Ale towarzyszy i tak nie uratował, chociaż pragnął, przez własną zuchwałość zginęli, głupi, którzy woły Heliosa, Hyperiona zjedli: on bowiem odebrał im dzień powrotu.

7: αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν – „przez własną zuchwałość”; wariant wersu formularnego (Il. 4.409), wyrażającego wyjaśnienie zguby człowieka poprzez wskazanie na nierozumne przekroczenie norm etycznych. W tym wypadku było to zjedzenie wołów Heliosa określone słowem ἀτασθᾰλία – „buta”, „zuchwalstwo, „niegodziwość, „występek”, które zrównuje czyn towarzyszy Odyseusza z „zuchwałym” zachowaniem Ajgistosa i zalotników. Chodzi o ważne dla języka moralnego Odysei słowo, które oznacza postępowanie sprowadzające na ludzi zasłużone cierpienie, a zatem świadome przekroczenie norm społecznych, wywołujące gniewną reakcję bogów (West 1981: 185), por. Chantraine 1968, s.v.; LfgrE, s.v.; Jones 1954; Finkelberg 1995: 15–28. Obarczenie towarzyszy Odyseusza winą za bezbożne zjedzenie stada Heliosa nastręcza trudności w świetle szczegółów narracji w pieśni dwunastej. Jednak w świecie epickim bogowie mogą doprowadzić do sytuacji, w której ludzie dopuszczą się czynu, za który następnie zostaną ukarani. Por. Od. 1.32 i nast.

7–8: οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ἠελίοιο / ἤσθιον – „którzy woły Heliosa, Hyperiona / zjedli”; przyczyną zguby towarzyszy Odyseusza jest zjedzenie wołów Heliosa. Tmeza, κατὰ… ἤσθιον, czyli rozdzielenie przedrostka modyfikującego znaczenie i czasownika, jest charakterystyczna dla dawnych dialektów indoeuropejskich i była używana w eposie homeryckim pomimo zaniknięcia w żywej mowie. Jej obecność stanowi jeden z argumentów dla tezy o nieprzerwanej ciągłości tradycji poetyckiej. Przedrostek κατὰ podkreśla całkowitość działania, jego odpowiednikiem w języku polskim może być przedrostek pow „pożarli”, jednak czasownik ἤσθιον ma ogólny sens „jeść”, „zjadać”.

Ὑπερίονος – „Hyperiona”; stały epitet boga Heliosa u Homera, czasami jednak imię Heliosa występuje samodzielnie (Od. 1.24; Il. 19.398). W Teogonii Hezjoda Hyperion należy do pokolenia tytanów i jest ojcem Heliosa (Theog. 374). Podobną funkcję spełnia imię Hyperionidy – „Syn Hyperiona” w Od. 12.176, użyte ze względów metrycznych. Etymologia epitetu jest niejasna, ale najpewniej wyraża on ideę przebywania „na wysokości”, por. łac. superior, zob. Usener 1896: 19–20.

9: αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ – „on bowiem odebrał im dzień powrotu”; archaiczny rzeczownik ἦμαρ jest wykorzystywany w języku epickim ze względu na swoją wygodną strukturę metryczną (w przeciwieństwie do znanego z dialektu jońskiego rzeczownika ἡμέρη). W modyfikującym znaczenie przymiotnikiem (w tym wypadku νόστιμον, „powrotny”) wskazuje na kluczowe dla biegu zdarzeń wypadku, do którego nie doszło w wyniku działań bogów i ludzi (tutaj: dzień powrotu nie nadszedł, gdyż towarzysze Odyseusza zginęli wskutek reakcji bogów na ich czyny). Zob. Fränkel 1960: 5–6.

Odyseja I 22–6

Uczta u Etiopów uzasadnia nieobecność Posejdona, którego gniew jest przyczyną obecnego położenia Odyseusza. W podobny sposób uzasadnia się nieobecność Zeusa na Olimpie w Iliadzie (Il. 1.423–427, por. Il. 23.205–207). Motyw „gniewu boga” powraca w Odysei, będąc zapewne tradycyjnym motywem eposu powrotów herosów do ojczyzny (nostoi). Oprócz gniewu Posejdona wywołanego oślepieniem Polifema, poemat mówi o gniewie Ateny (Od. 1.325–7), Heliosa (12.260–425) oraz Posejdona skierowanym przeciw Ajasowi Lokryjskiemu (4.449–511). Motyw uczty boga na krańcach ziemi umożliwia interwencję Ateny, opiekunki Odyseusza, u Zeusa.

ἀλλ’ ὁ μὲν Αἰθίοπας μετεκίαθε τηλόθ’ ἐόντας, Αἰθίοπας, τοὶ διχθὰ δεδαίαται, ἔσχατοι ἀνδρῶν, οἱ μὲν δυσομένου Ὑπερίονος, οἱ δ’ ἀνιόντος, ἀντιόων ταύρων τε καὶ ἀρνειῶν ἑκατόμβης. ἔνθ’ ὅ γε τέρπετο δαιτὶ παρήμενος·

Lecz on [scil. Posejdon] udał się właśnie do Etiopów żyjących daleko, Etiopów, którzy na dwa są podzielni, daleko od ludzi, jedni, gdzie Hyperion zachodzi, drudzy – gdzie wschodzi, aby otrzymać hekatombę z byków i baranów. Tam siedząc weselił się ucztą.

25: ἀντιόων – „przychodząc, aby otrzymać”; czasownik ἀντιάω + genetivus w eposie często oznacza przybycie boga na przygotowaną dla niego ucztę lub ofiarę, por. Il. 1.67 z komentarzem.

ταύρων τε καὶ ἀρνειῶν ἑκατόμβης – „hekatombę z byków i baranów”; na temat hekatomby zob. komentarz do Il. 1.67.

26: τέρπετο δαιτὶ παρήμενος – „siedząc weselił się ucztą”; part. pf. med. παρήμενος od czasownika ἧμαι wskazuje na archaiczny sposób ucztowania na siedząco niezależnie od tego, czy chodzi o ucztę mięsną połączoną z ofiarą zwierzęcą, czy symposion poświęcony piciu wina (por. Od. 3.389, Od. 20.136, Il. 9.199 i nast., Il. 24.472 i nast.).

Odyseja I 59

Motyw ofiar składanych przez Odyseusza znajduje się w centrum dialogu Ateny z Zeusem. Struktura odpowiedzi Zeusa odzwierciedla strukturę mowy Ateny (de Jong 2004: 15):

Atena 48–62 Odyseusz porzucony na wyspie Kalypso

(dygresja) pochodzenie Kalypso

Odyseusz porzucony

Dlaczego nie pamiętasz jego ofiar?

Zeus 64–75 Jak mógłbym zapomnieć jego ofiary?

Posejdon gniewa się na niego z powodu Polyfema

(dygresja) pochodzenie Polyfema

Posejdon gniewa się na niego

Retoryczną funkcją tej struktury jest podkreślenie związku między wyrzutami Ateny a odpowiedzią Zeusa. Zeus odegrał aktywną rolę w ukaraniu Odyseusza za oślepienie Polifema – wbrew temu, co twierdzi w tym miejscu (por. Od. 9.551–555). Umieszczenie w środku dialogu wspomnienia ofiar Odyseusza podkreśla brak automatycznego związku między składaniem ofiar przez ludzi, a ich losem. Odyseusz jest mężem sprawiedliwym, który nie zaniedbał czci bogów, jednak inne jego czyny – np. oślepienie syna Polifema – sprowadziły nań nieszczęście.

οὐδέ νυ σοί περ ἐντρέπεται φίλον ἦτορ, Ὀλύμπιε; οὔ νύ τ’ Ὀδυσσεὺς Ἀργείων παρὰ νηυσὶ χαρίζετο ἱερὰ ῥέζων Τροίῃ ἐν εὐρείῃ; τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο, Ζεῦ;” τὴν δ’ ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς· “τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων. πῶς ἂν ἔπειτ’ Ὀδυσῆος ἐγὼ θείοιο λαθοίμην, ὃς περὶ μὲν νόον ἐστὶ βροτῶν, περὶ δ’ ἱρὰ θεοῖσιν ἀθανάτοισιν ἔδωκε, τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν;

Czyż nawet teraz w tobie nie poruszy się miłe serce, o Olympijski? Czyż Odyseusz nie nastrajał cię łaskawie, składając ofiary przy argiwskich okrętach w Troi szerokiej? Dlaczegóż, Zeusie, jesteś mu tak wrogi?” Odpowiadając jej rzekł Zeus chmurozbiórca: „Dziecko moje, jakie ci słowo wymknęło się z zagrody zębów? Jakże mógłbym zapomnieć boskiego Odyseusza, który przewyższa rozumem śmiertelnych i więcej dawał ofiar bogom nieśmiertelnym, którzy dzierżą szerokie niebo?

61: Ἀργείων παρὰ νηυσὶ χαρίζετο ἱερὰ ῥέζων – „nie nastrajał cię łaskawie, składając ofiary”; Słownik grecko-polski proponuje przekład „dogodził ofiarami”. Jean Casabona zauważa różnicę między użyciem zwrotu ἱερὰ ἔρδω w Odysei, a tym w Iliadzie, przypisując ją różnicy chronologicznej między obu poematami (por. komentarz do Il. 1.141). To pierwsze wyrażenie nigdy w poemacie nie jest rozdzielane całym słowem, jak w Il. 11.727, co sugeruje ściślejszy związek między częściami wyrażenia, które zaczyna funkcjonalnie oznaczać po prostu„ofiarować”, „złożyć ofiarę”, a nie, jak w Iliadzie: „czynić rzeczy święte”. Ten stan rzeczy zdaje się potwierdzać również użycie nazw zwierząt ofiarnych w apozycji, a nie w genetiwie, zob. Od. 3.5–6 z komentarzem.

66–7: περὶ δ’ ἱρὰ θεοῖσιν / ἀθανάτοισιν ἔδωκε – „dawał ofiar bogom / nieśmiertelnym”; przyimek περὶ jest tutaj użyty przysłówkowo w znaczeniu περισσῶς „bardziej niż”, „mocniej niż inni”. Rzeczownik ἱρὰ, jako dopełnienie czasownika ἔδωκε – „dał”, może oznaczać zarówno rytuał ofiarniczy, ofiarę zwierzęcą, jak i dar materialny, zob. komentarz do Il. 23.195. J. Casabona interpretuje w tym miejscu słowo ἱρὰ jako „przedmioty poświęcone bóstwu” („«les offrandes», au sens matériel de «choses offertes»”, Casabona 1966: 6–7).

Odyseja I 88–92

Mowa Ateny stanowi rodzaj „spisu treści” nadchodzących wydarzeń (de Jong 2012: 15). Jest to typowa dla eposu forma narracji w mowach postaci, zwłaszcza bogów, uprzedzająca słuchacza o biegu wydarzeń (np. mowa Zeusa w Od. 5.29–42 ze streszczeniem wydarzeń z pieśni V–XII lub mowa Ateny w 13.393–415 ze streszczenie pieśni XIV–XV). W tym wypadku Atena przedstawia wypadku z pieśni I–V. Interesujący nas wyimek streszcza zdarzenia z pieśni pierszej (88–89) i drugiej (88–92).

αὐτὰρ ἐγὼν Ἰθάκηνδε ἐλεύσομαι, ὄφρα οἱ υἱὸν μᾶλλον ἐποτρύνω καί οἱ μένος ἐν φρεσὶ θείω, εἰς ἀγορὴν καλέσαντα κάρη κομόωντας Ἀχαιοὺς πᾶσι μνηστήρεσσιν ἀπειπέμεν, οἵ τέ οἱ αἰεὶ μῆλ᾽ ἁδινὰ σφάζουσι καὶ εἰλίποδας ἕλικας βοῦς.

ja tymczasem pójdę do Itaki, aby syna jego mocniej natchnąć otuchą i złożyć mu w sercu odwagę do zwołania na zgromadzenie Achajów długowłosych i przemówił do wszystkich zalotników, którzy mu nieustannie zarzynają stłoczone trzody i krzywonogie, krzyworogie woły.

91: πᾶσι μνηστήρεσσιν – „wszystkich zalotników”; pierwsza wzmianka o zalotnikach w Odysei nie podaje żadnych dodatkowych informacji – poeta zakłada zatem wiedzę swoich słuchaczy o wypadkach mających miejsce na Itace. Wydaje się, że temat domu herosa zajętego przez zalotników zjadających dobytek należy do tradycji epickiej dobrze znanej publiczności poety.

ἀπειπέμεν – „przemówił”; czasownik ἀπεῖπον znaczy „przemówić”, „wypowiedzieć”, „oznajmić”, często w znaczeniu negatywnym „odmówić”, „zabronić” (LSJ s.v.). W tym wypadku Telemach, zwoławszy zgromadzenie, ma jasno przedstawić swoje stanowisko w publicznym wystąpieniu.

92: μῆλ᾽ ἁδινὰ σφάζουσι – „zarzynają stłoczone trzody”; wers formularny = Od. 4.320. Atena ogniskuje uwagę słuchaczy na fakcie zarzynania stad w przeciwieństwie do normalnej praktyki ofiarniczej, w której z punktu widzenia bogów najważniejsze jest otrzymywanie części im przeznaczonej – tłustego dymu ze spalania kości udowych – lub fakt działań w sferze świętości, spełnianie rytuału. Jean Casabona komentując to miejsce zwraca uwagę, że religijna idea rytuału ofiarnego znajduje się tutaj na dalszym planie, co czyni zasadnym pytanie o obecność ofiar w tym kontekście (Casabona 1966: 157). Podobnie jak w przypadku czasownika ἱερεύω, również w tym wypadku nie można zakładać, że brak wyraźnego odniesienia do ofiary zakłada jej brak.

μῆλα – „trzody”; w eposie rzeczownik ten oznacza małe zwierzęta, owce i kozy. Greckie słowo wywodzi się z języka praindoeuropejskiego *meh1l- „małe zwierzę” i jest spokrewnione z celtyckimi, germańskimi oraz ormiańskimi termianami oznaczającymi małe zwierzęta: stirl. mil (n.) „małe zwierzę”, ukr. mal’ (f.) „owieczka”, orm. mal „owca” (Beekes 2010: 944). Por. Schmidt 1979: 174–179.

Odyseja I 106-112

Narrator opisuje pojawienie się Penelopy wśród zalotników, ogniskując uwagę na znakach świadczących o ucztach mięsnych. Zalotnicy zabawiają się grą w kości, siedząc na skórach zjedzonych zwierząt, podczas gdy heroldowie przygotowują ucztę heroiczną.

εὗρε δ᾽ ἄρα μνηστῆρας ἀγήνορας· οἱ μὲν ἔπειτα πεσσοῖσι προπάροιθε θυράων θυμὸν ἔτερπον, ἥμενοι ἐν ῥινοῖσι βοῶν, οὓς ἔκτανον αὐτοί. κήρυκες δ᾽ αὐτοῖσι καὶ ὀτρηροὶ θεράποντες οἱ μὲν ἄρ᾽ οἶνον ἔμισγον ἐνὶ κρητῆρσι καὶ ὕδωρ, οἱ δ᾽ αὖτε σπόγγοισι πολυτρήτοισι τραπέζας νίζον καὶ πρότιθεν, τοὶ δὲ κρέα πολλὰ δατεῦντο.

Zastała zalotników mężnych, gdy ci kamykami przed wrotami serce zabawiali siedząc na skórach wołów, które sami zarżnęli. Dookoła krzątali się heroldowie i pomocnicy, jedni wino mieszali w kraterach z wodą, inni zaś porowatymi gąbkami stoły myli i zastawiali, inni zaś dzielili mnogie mięsiwo

110: οἱ μὲν ἄρ᾽ οἶνον ἔμισγον ἐνὶ κρητῆρσι καὶ ὕδωρ – „jedni wino mieszali w kraterach z wodą”; mieszanie wina z wodą w kraterze oznacza przygotowanie sympozjonu, jednak w świecie przedstawionym w eposie herosi jednocześnie piją wino i jedzą mięsiowo.

112: πρότιθεν – „ustawiali”; w czasie uczty heroicznej przed każdym z biesiadników siedzących pod ścianą megaronu na krzesłach lub tronach ustawia się przenośne stoły. Z opisu wynika, że chodzi o stosunkowo lekkie stoliki (Węcowski 2011: 207, przyp. 67). Stoliki nie stanowią stałego wyposażenia sali, lecz są przynoszone dla gości i zabierane po uczcie.

κρέα πολλὰ δατεῦντο – „dzielili mnogie mięsiwo”; słowo κρέα oznacza „mięso”, tutaj zapewne pieczyste.

δατεῦντο – „dzielili”: czasownik δατέομαι –„dzielić” (< i.e. *dH2-- „dzielić”, stopień zerowy czasownika *deH2-) wyraża ogólną ideę podziału całości między członków wspólnoty. W eposie istnieje ścisły związek pomiędzy podziałem mięsa a ucztą, δαίς – „porcja”, „przydział”, „posiłek” oraz czasownik δαίομαι (por. δῆμος, „działka, ziemia” > „lud”).

Odyseja I 136–146

χέρνιβα δ᾽ ἀμφίπολος προχόῳ ἐπέχευε φέρουσα καλῇ χρυσείῃ, ὑπὲρ ἀργυρέοιο λέβητος, νίψασθαι· παρὰ δὲ ξεστὴν ἐτάνυσσε τράπεζαν. σῖτον δ᾽ αἰδοίη ταμίη παρέθηκε φέρουσα, εἴδατα πόλλ᾽ ἐπιθεῖσα, χαριζομένη παρεόντων· δαιτρὸς δὲ κρειῶν πίνακας παρέθηκεν ἀείρας παντοίων, παρὰ δέ σφι τίθει χρύσεια κύπελλα, κῆρυξ δ᾽ αὐτοῖσιν θάμ᾽ ἐπῴχετο οἰνοχοεύων.

Wodę do rąk służąca z dzbana wylewała niosąc, pięknego, złotego nad srebrną misą, aby się obmyli. Obok ustawiła stół gładzony. Czcigodna klucznica przyniosła jedzenie rozłożywszy mnogie potrawy, łaskawie darząc dobrami: krajczy zapełnił i postawił tace mięsiwa wszelkiego rodzaju, przy nich ustawił złote puchary herold zaś wciąż podchodził do nich nalewając wino.

136: W Odysei rzeczownik χέρνιψ pojawia się w wersach formularnych w accusatiwie l.poj. (χέρνιβα) i niezmiennie odnosi się do wody wylewanej na ręce w celu obmycia. Wszystkie poświadczenia (Od. 1.136 = 4.52 = 7.172 = 10.368 = 17.91) pojawiają się w pierwszej z czterech części sceny typowej – uczta świąteczna, czyli opisie przygotowań: obmycia rąk, przysunięcia stołu (pozostałe części sceny to: (2) podanie do stołu chleba, mięsa i wina; (3) posiłek; (4) zakończenie). Część pierwsza jest najbardziej stabilna pod względem wykorzystania tradycyjnych wersów; znajdujemy w niej rozbudowany opis obmycia rąk przed ucztą: χέρνιβα δ᾽ ἀμφίπολος προχόῳ ἐπέχευε φέρουσα / καλῇ χρυσείῃ, ὑπὲρ ἀργυρέοιο λέβητος, / νίψασθαι· – „wodę do rąk służąca z dzbana wylewała niosąc, / pięknego, złotego nad srebrną misą / aby się obmyli”. Interesujące jest zastosowanie podwójnej etymologicznej figury (χέρνιβα – νίπτομαι, ἐπέχευε – προχόῳ) oraz powtarzalność (wersy pojawiają się nawet wówczas, gdy ucztę świąteczną poprzedza kąpiel uczestnika). Por. τὸ χέρνιβον „naczynie na χέρνιψ” użyte do umycia rąk przed libacją w Il. 24.304, gdzie χέρνιψ jest zastąpiona zwrotem ὕδωρ […] ἀκήρατον. Użycie χέρνιψ podczas uczty (deipnon) poświadcza dystych elegijny zachowany w Korpusie Teognidejskim, w którym koniec uczty wyznacza wezwanie: χέρνιβα δ᾽ αἶψα θύραζε φέροι, στεφανώματα δ᾽ εἴσω / εὐειδὴς ῥαδιναῖς χερσὶ Λάκαινα κόρη – „niech szybko za drzwi wyniesie chernips i nałoży wieńce / piękna lakońska dziewczyna delikatnymi dłońmi” (Theogn. 1001–2).

141: πίνακας – „tace”; deski na mięso mogły być wykonane z drewna lub metalu.

Odyseja I 221–229

Wypowiedź Ateny jest istotna ze względu na wartość źródłową dla wiedzy o zwyczajach biesiadnych odzwierciedlonych w podstawowych rejestrach poezji epickiej (225–229). Pojawiają się tutaj kluczowe terminu określające ucztę heroiczną: ogólny termin dais „uczta”, „biesiada” oraz subkategorie: eilapine, gamos, eranos. Zakres ich znaczenia zostanie omówiony w komentarzu, wydaje się jednak, że Atena podkreśla, że zachowanie zalotników wykracza poza normy społeczne związane z każdym z tych zgromadzeń. Związek tego wyimka z ofiarą krwawą jest pośredni, jednak można zakładać, że każdy z nich mógł być okazją do złożenia ofiary.

τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη· ‘οὐ μέν τοι γενεήν γε θεοὶ νώνυμνον ὀπίσσω θῆκαν, ἐπεὶ σέ γε τοῖον ἐγείνατο Πηνελόπεια. ἀλλ᾽ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον· τίς δαίς, τίς δὲ ὅμιλος ὅδ᾽ ἔπλετο; τίπτε δέ σε χρεώ; εἰλαπίνη ἦε γάμος; ἐπεὶ οὐκ ἔρανος τάδε γ᾽ ἐστίν, ὥς τέ μοι ὑβρίζοντες ὑπερφιάλως δοκέουσι δαίνυσθαι κατὰ δῶμα. νεμεσσήσαιτό κεν ἀνὴρ αἴσχεα πόλλ᾽ ὁρόων, ὅς τις πινυτός γε μετέλθοι.’

Odpowiedziała mu bogini, jasnooka Atena: „Zaiste bogowie twojego rodu bez sławy nie zostawią, gdy takiego syna urodziła Penelopa, lecz teraz powiedz i przedstaw dokładnie: co to za uczta, jakie zgromadzenie utworzyło się? jaki ci z niego pożytek? jakie święto, jakie gody? widać, że nie jest to uczta składkowa. I zdaje mi się, że oni zbyt zuchwale wbici w butę w tym domu ucztują. Każdy człowiek rozsądny, który by tu przyszedł, oburzyłby się na te bezeceństwa”.

225: τίς δαίς, – „co to za uczta”; termin dais – „uczta” łączy się z ideą podziału między uczestników mięsa (Od. 3.66). Wers formularny δαίνυντ᾽, οὐδέ τι θυμὸς ἐδεύετο δαιτὸς ἐΐσης – „ucztowali, i niczego nie brakowało sercu z równej uczty”; wers formularny (Il. 1.468 = Il. 1.602 = Il. 2.431 = Il. 7.320 = Il. 23.56 = Od. 16.479 = Od. 19.425) zakłada równy udział uczestników. Związek dais z ofiarą zwierzęcą i podziałem mięsa zakłada Nagy 1979.

226: εἰλαπίνη – „święto”; podobnie jak wiele innych słów z dziedziny instytucji kultury, rzeczownik nie ma greckiej etymologii, co może wskazywać na pochodzenie z przedgreckiego substratu lub na zapożyczenie (Chantraine, s.v.; Beekes, s.v.). W języku epickim słowo odnosi się do uroczystych biesiad, prawdopodobnie związanych ze świętowaniem, i jest bliskie w znaczeniu do ogólniejszego terminu dais, często ściśle z nim związane (Il. 23.201), por. LfgrE, s.v., Węcowski 2004: 197–8, przyp. 23–5.

ἐπεὶ οὐκ ἔρανος τάδε γ᾽ ἐστίν – „widać, że nie jest to uczta składkowa”; słowo ἔρανος oznaczające biesiadę składkową, pojawia się rzadko w eposie (por. podobny katalog uroczystości w Od. 11.415), nie będąc terminem technicznym w świecie heroicznym. Odnosi się, jak sugeruje Marek Węcowski, do zjawisk zewnętrznych wobec wydarzeń ujętych w narracji. Innymi słowy o eranos wspomina się w eposie, lecz nigdzie nie jest on opisany ani postaci nie biorą w nim udziału. W późniejszych źródłach istnieje silny związek ideologiczny między eranos a symposion.

227–8: ὥς τέ μοι ὑβρίζοντες ὑπερφιάλως δοκέουσι / δαίνυσθαι κατὰ δῶμα – „I zdaje mi się, że oni zbyt zuchwale wbici w butę / w tym domu ucztują”; na temat hybris zalotników powiązany z ich ucztami w domu Odyseusza, zob. Węcowski 2011: 206–212.